Laarbrug: van kamp tot camping.

Op een zonnige namiddag kwamen wij aan bij voormalig woonoord Laarbrug, nu een camping. Wij werden hartelijke door de eigenaresse van de camping ontvangen, we mochten rondkijken, maar ze moest even egeltjes voeren. De camping blijkt ook een officiële egeltjes opvang te zijn. De titel van deze blog verwijst naar het boek van Kamp tot Kamping. Het boek over kamp Laarbrug is jammer genoeg uitverkocht, maar ik mocht het exemplaar van de eigenaresse van de camping inkijken. De kaart in het boek hielp ons met oriënteren. In het programma over 70 jaar Molukkers in Nederland was Laarbrug langs gekomen dus we wisten dat er nog wel iets te vinden was. Bij de entree zijn nog drie barakken en we hadden even het gevoel een stap in een echt woonoord te zetten.

De eerste barak bij de ingang van 
 Moluks kamp Laarbrug met de originele trap.
De eerste barak bij de ingang van kamp Laarbrug met de originele trap.

De barakken zijn door de tijd heen wel aangepast maar de karakteristieke schuine daken geven een goede indruk. Het meeste hout is vervangen door steen of kunststof platen. De barak op de foto is barak 18 waarin zich de ziekenafdeling en kraamkamer bevond ook was hier een woondeel. Het gebouw is nu een kantine met aangebouwde veranda.

Plattegrond van kamp Laarbrug met in blauw de nog bestaande barakken en in rood de gesloopte barakken geplaatst over de huidige camping indeling.
Plattegrond van kamp Laarbrug met in blauw de nog bestaande barakken en in rood de gesloopte barakken geplaatst over de huidige camping indeling.

Zoals de kaart laat zien zijn de meeste barakken gesloopt, maar is het middenveld nog bewaard gebleven als open ruimte. Hier bevind zich de zandbak die ook ten tijden van het woonoord in gebruik was en een klimrek dat op oude foto’s met Molukse kinderen is te zien.

Zicht op de drie barakken die bij elkaar staan in kamp Laarbrug. De dichtbij zijnde is barak zestien, met toen de douches, het kolenhok en de watervoorziening.
Zicht op de drie barakken die bij elkaar staan in kamp Laarbrug. De dichtbij zijnde is barak zestien, met toen de douches, het kolenhok en de watervoorziening.

Op de bovenstaande foto zijn de drie barakken te zien met nr 16, 22, en 18 aan de originele steenkopjes-weg. Barak 16 is de eerste barak op de foto, hier zat de watervoorziening, douches, en het kolenhok in. Een deel van de watervoorziening is nog aanwezig, maar deze is grotendeels vervangen door een moderne installatie. Het kolenhok is nog aanwezig, maar dient nu voor opslag. Het originele trapje en de kachelpijp zijn er nog. De buitenkant is deels vervangen door stenen en kunststof panelen. Binnenin zijn echter nog vele originele details aanwezig. Barak 22 met het grote witte kozijn was vroeger de kerk en werd later het kleuterschooltje. Achterin zie je nog net het randje van barak 18.

De originele ramen in barak 16 van kamp Laarbrug verstopt achter een nieuwe muur.
De originele ramen in barak 16 van kamp Laarbrug verstopt achter een nieuwe muur.

De eigenaresse van de camping was zo aardig om ons rond te leiden binnen gebouw 16. Hier zitten nog de meeste originele onderdelen, zoals de ramen verstopt achter een nieuwe muur. Deze waren zichtbaar in het deel met de trap naar de kolenkelder. Zoals je ziet wordt de ruimte nu gebruikt om materiaal op te slaan. Hierbinnen was ook de dakconstructie goed te zien en werd duidelijk dat dit een eenvoudigere bouw was dan de mooie gebogen dakspanten in kamp Baarschot. De waterinstallatie was gemoderniseerd, maar niet alle oude elementen waaronder de flotterruimte en de waterkelder waren verwijderd. Het is duidelijk dat de eigenaresse waar mogelijk zoveel mogelijk de dingen bewaard. Zij is zich bewust van de historische waarden en zal niet zomaar iets verwijderen. Zelf is ze erg blij dat de weg met steenkopjes niet is verdwenen. Het geeft een karakteristiek gevoel aan de camping en zorgt er meteen voor dat er niet te hard gereden wordt. Zij vertelde dat Molukse oud-bewoners veel waarde hechte aan de bomen op het terrein die er al ten tijden van het woonoord stonden. Overal op de camping zijn nog overblijfselen te vinden: een rijtje stenen in de grond die een barak begrensde, oude steenpoortjes, stukjes weg en op verschillende plaatsen stonden de oude ronde wasbakken. Barak 10 is omgebouwd tot sanitair met een verblijfsgedeelte en ligt nog aan oude tegelpaadjes en trapjes. Het heuvelige terrein geeft mij een vakantiegevoel omdat ik uit het platte westen kom. Maar ik kan mij voorstellen dat de bewoners dit ook een fijne plek vonden, ondanks het ontbreken van enige luxe.

Monument voor het Molukse kamp Laarbrug geplaatst in 2012.
Monument voor het Molukse kamp Laarbrug geplaatst in 2012.

Bij de ingang van het kamp is een monument geplaatst ter herinnering aan de Molukse bewoners die hier van 1951 tot en met 1966 verbleven. Op het bordje valt te lezen dat in het kamp vooral mensen van de eilanden Kei, Tanimbar en Aru woonden. Het is een mooi beeld dat rust uitstraalt en goed past in de bosrijke omgeving. In de toekomst zou het goed zijn om de resten in Laarbrug beter in beeld te brengen. Vooral omdat de huidige eigenaresse zo gastvrij is en het belang van deze overblijfselen op waarde schat.

Een voetbalveld in Randwijk: de Haar.

Na het bezoek aan Klein Baal namen we de snelweg richting Rotterdam, onderweg naar huis zouden we nog 5 Molukse woonoorden tegenkomen. Dat in deze streek veel Molukse woonoorden waren en er ook nog veel Molukse bewoners in de buurt zijn blijven wonen, bleek wel uit de graffiti die we zagen langs de snelweg. Het Molukse rood, groen wit en blauw straalde ons tegemoet op meerdere plaatsen.

Graffiti van de RMS-vlag langs de snelweg richting woonoord Randwijk de Haar.
Graffiti van de RMS-vlag langs de snelweg richting woonoord Randwijk de Haar.

Randwijk is een klein dorp aan de Rijn. Het kamp lag buiten het dorp aan de Bredeweg. Het was een klein kamp. Op de kaart uit 1958 zijn zes barakken in een rechthoek om een open terrein te zien. Er zijn nog her en der wat kleinere gebouwtjes aanwezig, mogelijk opslag. De Haar begon als een DUW-kamp en is van mei 1954 tot december 1967 door Molukkers bewoond. Het is dus een vrij laat kamp, maar heeft wel 13 jaar dienst gedaan. In 1955 wint het Molukse mannenkoor uit het kamp een zangwedstrijd in Linschoten. Ze verslaan daarbij andere gerenommeerde Nederlandse koren.

Het woonoord De Haar te Randwijk liggend in de weilanden ten zuidoosten van het dorp.
Het woonoord De Haar te Randwijk liggend in de weilanden ten zuidoosten van het dorp (foto MHM D0041).

De bewoners van De Haar behoren tot de CRAMS en anders dan in Klein Baal gaan de mannen in 1956 niet staken als de zelfzorgmaatregelen worden ingevoerd. Zij steunen het beleid van de regering. Zo zie je maar weer dat kampen die hemelsbreed 15 kilometer uit elkaar liggen een hele andere samenstelling en houding kunnen hebben. Twee jaar later zal het gereformeerde barmhartigheids committee Rhenen een kleding inzameling houden voor enkele kampen waaronder De Haar vanwege de armoedige omstandigheden. De zelfzorgmaatregelen werken dus niet geheel.

In juni 1959 vindt er in het kamp een incident plaats dat breed uitgemeten wordt in de pers. De heer H. had de kampoudste de heer P. aangevallen met een klewang terwijl hij hem om bemiddeling had willen vragen maar zich bedreigd voelde door stenen die gegooid werden. Wat er precies op dat moment gebeurde is niet duidelijk, maar hij raakt P. niet en geeft het snel op. Het omliggende verhaal geeft een kijkje in de invloed van Molukse inheemse spirituele denkbeelden die nog sterk aanwezig zijn in de kampen. H. denkt namelijk dat zijn vrouw onder invloed is van goena goena magie doordat ene I. persoonlijke eigendommen van haar heeft waaronder een haarlok en een foto. De vrouw wil echter niets meer met I. te maken hebben en H. wil dan ook de spullen terug. I. twijfelt daar nog over en daarom was H. naar P. gegaan, waarbij H. in drift uitbarstte. Uiteindelijk liep het allemaal goed af en kreeg de vrouw haar spullen terug. De verdediging voerde aan dat H. handelde door zijn geloof in goena goena en dacht in de macht van I. te zijn. Daarnaast was de klewang hem door de staat gegeven ten tijden van de KNIL. De officier van justitie eiste echter 8 maanden cel waarvan de helft voorwaardelijk. Uiteindelijk kreeg de man alleen voorwaardelijke straf.

In april 1963 komt dr Sjarif als eerste vertegenwoordiger van Indonesië naar Nederland. Bewoners uit de vier woonoorden Golflinks, Wiel, Vaassen en De Haar ontmoeten hem en geven aan terug te willen naar Indonesië. Sjarif belooft niets, maar zegt zijn best te doen. In april van het volgend jaar zouden daadwerkelijk enkele gezinnen uit Randwijk terugkeren naar Indonesië.

De lokatie van woonoord de Haar te Randwijk is nu een voetbalveld
De lokatie van woonoord de Haar te Randwijk is nu een voetbalveld

Van het woonoord zelf is weinig over, alleen de naam De Haar prijkt nog bij het voetbalveld. Het voetbalveld geeft wel de maat van het kamp aan want het perceel is bijna niet veranderd door de tijd heen. De huizen op de achtergrond zijn van na het kamp. Een klein herinneringsbordje bij het veld zou niet misstaan.