Bovensmilde en de Punt revisited

Afgelopen 10 mei was ik (Jobbe) te gast bij de Rijksuniversiteit Groningen voor een gastcollege over de Molukse Acties en Erfgoed bij de opleiding Minorities and Multilingualism. Het was de tweede keer dat we dit college gaven. Hoewel we de laatste tijd (en dan vooral marjolijn) in ons project veel meer focussen op de sporen van de woonoorden en hoe daar op dit moment mee wordt omgegaan, gaat ook het werk over de Acties op een lager pitje door.

We denken als onderzoekers een beetje te weten hoe het zit: voor Molukkers zijn de Acties uit de jaren 70 een belangrijk deel van de geschiedenis, maar tegelijk liggen ze ook gevoelig. De media springen er altijd maar weer bovenop, alsof er niks anders te melden is over het Molukse leven in Nederland. Dat doet zeer. Toch blijft ook dit werk in ons idee nodig, want er zijn steeds meer mensen die dit lastige deel van de geschiedenis helemaal niet kennen. Als ik wel eens spreek over de treinkapingen, zijn mensen soms al verrast dat het er twee waren. Het verhaal van de school is bij mensen jonger dan 45 vaak helemaal niet bekend.

Voor het gastcollege gaven we eerst een lezing bij de universiteit in Groningen om wat te vertellen over de achtergrond van de acties en de vraag te introduceren of de plekken van de kapingen nu erfgoed zijn of niet. Daarna bezoeken we de locatie van de trein bij de Punt, maar dit jaar hadden we het genoegen dat onderweg Geert Kruit ook  iets wilde vertellen over zijn ervaringen als gegijzeld kind in 1977 in Bovensmilde. Vorig jaar was hij er ook al bij, maar dat was toen min of meer toevallig dat hij ons zag staan toen we met de studenten in het parkje bij de voormalige school De Meent stonden. Dit keer hadden we hem vooraf gevraagd en tot onze vreugde vond hij het prima naar Haren te komen om wat te vertellen.

Als Geert gaat praten wordt pas duidelijk hoe voorzichtig je als onderzoeker moet zijn iets te vertellen over zo’n geschiedenis. Mijn verhaal valt als het ware in het niet als je naast iemand staat die het heeft meegemaakt. Daarom is het ook zo belangrijk dat de studenten dat meekrijgen, dat ‘erfgoed’ niet iets is waar je afstandelijk, vanuit enkel een wetenschappelijke kijk op de zaak beslissingen over neemt.

Geert is overigens zelf heel duidelijk over zijn beweegredenen wel te spreken over die tijd: dat heeft te maken met dat hij verzoening tussen Molukkers en Nederlanders als de enige mogelijke oplossing ziet. Het gaat niet over de vraag wie er schuld heeft, het gaat over hoe je samen verder kan met respect voor elkaar. Daarom spreekt Geert met andere kinderen van toen uit de school en ook een van de Molukse gijzelnemers vaak op 23 mei om op die plek waar de school stond een herdenking te organiseren. 23 mei is dag dat de gijzeling in 1977 begon.

Na het gesprek met Geert fietsten de studenten door naar de Punt. Daar praten we over de beëindiging van de kaping en of die plek nu ook – net als Bovensmilde – een plaats van herdenking zou moeten zijn. En of de overheid juist wel, of niet daarin een rol zou moeten hebben. Ook vertellen we hoe ons project hierover een brief naar de minister schreef en wat dit voor gevolgen had. Dit zet de studenten meestal wel aan het denken. Ook dit jaar was er één student die daarna aangaf een vervolgstudie te willen doen naar dit onderwerp. Dat is natuurlijk alleen maar mooi.

Misschien wil ze daarna ook iets voor onze weblog schrijven en dan zullen we daar hier uiteraard verder over berichten.

IMG_20190510_143345.jpg
Studenten bij de Punt, op weg naar de locatie van de trein.

 

Wyldemerck

Nadat ik in de blog over de tentoonstelling ‘Mahina’ kamp Wyldemerck had genoemd, stuurde de heer Van den Bergh ons uitgebreide informatie over het kamp, waaronder het door hem geschreven boek Wyldemerck: kamp voor islamitische Molukkers. Hij heeft een groot archief over kamp Wyldemerck met plattegronden, bouwtekeningen, 1000 foto’s, archiefstukken, krantenartikelen en een maquette. Hier wil ik het echter vooral hebben over de foto’s die hij aan ons toestuurde.

Na het verhaal over de barak van kamp Nuis vielen deze foto’s meteen op. Het gaat namelijk om het hergebruik van een gewone barak en de moskee barak.

Digital Camera
De moskee barak uit kamp Wyldemerck in Haskerhorne enkele jaren geleden (foto: Ghani van den Bergh).

In zijn boek over Wyldemerck schreef van den Bergh dat de moskee bij het beëindigen van het kamp vernietigd was. Dit bleek echter niet juist; alleen de minaret was gesloopt, maar de moskee barak was wel hergebruikt als schuur. Zo wordt weer eens duidelijk dat verhalen niet altijd kloppend zijn of alleen deels juist. Het is de heer van den Bergh zelf die met deze foto’s helpt zijn eigen boek te verbeteren en het verhaal completer te maken.

MUMA_D0001_moskee_woonoord_wyldemerck
De moskee in kamp Wyldemerck (foto MHM D0001).

Als we de moskee bekijken zijn er veranderingen aangebracht om als schuur te functioneren, maar de meeste elementen zijn bewaard gebleven. De kleine vierkante raampjes zijn nog op dezelfde plaats, het plafond is nog origineel (zie foto’s hieronder) en het dak heeft dezelfde vorm gehouden.

Deze moskee gaat verder dan alleen maar een stukje Molukse geschiedenis, het was namelijk de tweede moskee in Nederland tijdens de bouw. Terugkijkend is het vreemd dat dit een schuur is geworden, maar in die tijd werden de kampen geheel ontmanteld en verkocht voor allerlei doeleinden. En ook tegenwoordig worden kerkgebouwen tot allerlei nieuwe bestemmingen omgebouwd.

moskee_plafond
Binnen is te zien dat de moskee barak beschadigingen heeft opgelopen links huidige situatie, rechts foto genomen in Wyldemerck met de heer Henalale (foto links Ghani van den Bergh, rechts Wyldemerck Herinnering in beeld, 2011, p.75 ).

De moskee heeft beschadigingen opgelopen door de tijd heen en is bewust veranderd voor het huidige gebruik. De vraag is, is de moskee barak daardoor van minder waarde geworden en/of geeft de manier waarop er met de moskee is omgegaan inzicht in de positie van de islamistische Molukkers in Nederland? Moeten we het beschouwen als erfgoed of is het hergebruik zo ingrijpend dat we dit gebouw als verloren moeten beschouwen? Om eerlijk te zijn weten wij en de heer Van den Bergh op dit moment niet of de moskee barak nog steeds bestaat. De foto’s zijn jaren geleden gemaakt en de toenmalige eigenaar wilde de schuur afbreken. Het is niet duidelijk wat de eigenaar heeft gedaan of wil doen. Er zou asbest in de voormalige moskee kunnen zitten wat moeilijkheden met zich meebrengt. Net als bij de barak uit Nuis zou de gemeenschap die betrokken was en is bij kamp Wyldemerck kunnen besluiten of hier eventueel behoud zou moeten plaatsvinden als dat nog mogelijk is.

De gewone barak heeft de heer van den Bergh teruggevonden in Harich waar deze dienst doet als stal. Ook deze foto is jaren geleden genomen.

Oude barak in Harich (16)
Oude woonbarak uit kamp Wyldemerck in gebruik als stal in Harich (foto Ghani van den Bergh)

Deze oude barak ziet er hier nog goed uit, maar is minder uniek dan de moskee. En zolang de barak in gebruik is, kan men er vooral naar kijken en in gesprek gaan met de boer.