Vervolg op de barak van kamp Nuis

Inleiding

In de vorige blog staat hoe wij benaderd werden door het gemeenteraadslid van’ t Land van Westerkwartier (de voormalige gemeente Marum valt hieronder) over een barak uit kamp Nuis en hoe hij op zoek was naar de stichting ‘behoud Moluks erfgoed’. Wij werden natuurlijk nieuwsgierig naar het verhaal van deze barak. Na wat speurwerk, mailen en bellen is er meer duidelijkheid over de barak van kamp Nuis. Ook is naar voren gekomen dat verwarring in berichtgeving een verkeerd beeld kan geven. maar eerst het goede nieuws: de juiste stichting met de naam ‘Moluks Kamp Nuis‘ is gevonden en zij gaan uit van een goede afloop.

De ontrafeling

Zeventien april vond het Raadsoverleg Westerkwartier plaats waarin de raadsleden vragen kunnen stellen en opmerkingen maken over ingediende stukken. Waaronder de vergunning Jonkersvaart 88A waar de barak uit Kamp Nuis wordt afgebroken wordt. Alles is online via de links te aanschouwen. Meerdere raadsleden van verschillende partijen stelden dat zij het belangrijk vinden dat de barak behouden blijft. Niemand had echter concrete informatie. Voor ons wordt echter duidelijk wat de juiste stichting is. Het gaat niet om de stichting ‘Behoud Moluks erfgoed’ (wat een beetje lijkt op de naam van ons project), maar om de stichting ‘Moluks Kamp Nuis’,  zoals mevrouw Gjaltema-Van der Laan in de het raadsoverleg liet weten. Nu werd het zoeken naar de juiste stichting een stuk makkelijker. Raar alleen dat haar collega raadslid Van ’t Land op zoek was naar een stichting met een andere naam en deze informatie niet wijd verspreidt was.

Verder wist mevrouw Gjaltema-Van der Laan te vermelden dat de gemeente Marum destijds €20.000 had vrijgemaakt voor de afbraak en herbouw van de barak. Dit moet dus in eerdere raadsstukken terug te vinden zijn. Zo zie je maar weer dat bij de herindeling van gemeenten lokale kennis kan verdwijnen. De herindeling heeft er sowieso toe geleid dat het proces van de vergunningen vertraagd is en de aanvraag voor de Jonkersvaart al in september 2018 was ingediend.

Harry Stomphorst wist te vermelden dat er duidelijke afspraken waren en de barak bij het Noordelijk Archeologisch Depot (NAD) zou worden geplaatst. Alles leek dus in kannen en kruiken.

s ‘Avonds in de Raadsvergadering Westerkwartier zou de definitieve stemming over de vergunning en een toelichting plaatsvinden. De vergunning werd goedgekeurd. De voorzitter meneer Wiersma wist te melden dat hij de week ervoor overleg had gehad met de stichting en dat hij van hen had gehoord dat het NAD niet meer wilde meewerken, dat kwalificeerde hij als teleurstellend.

Die opmerking van Wiersma was voor ons reden om contact te zoeken met het NAD. Het project Moluks Erfgoed kijkt immers naar de archeologische kant van het Moluks erfgoed, dus hier wilde we het fijne van weten. We werden te woord gestaan door de heer Schokkers en de heer Rooke. Deze vonden het jammer dat het had geklonken alsof het NAD zich helemaal had teruggetrokken uit het proces. Zij gaven hun kant van het verhaal waaruit bleek dat het in eerste instantie om tijdelijke opslag van de barak zou gaan tot de barak in Museum ’t Rieuw, aan de overkant van de weg, permanent zou worden opgesteld. De barak zou alleen opgeknapt worden bij het depot. De plaatsing bij ’t Rieuw kon echter niet doorgaan vanwege bouwbeperkingen, die de de omgeving en boerderij ’t Rieuw heeft. Het is echter ook niet mogelijk om de barak permanent bij het NAD te plaatsen omdat op de plek die nu nog vrij is in de toekomst een nieuwe loods voor de uitbreiding van het depot komt. Men was echter bij het depot nog steeds bereid te helpen bij  een tijdelijke opslag en mee te helpen met zoeken naar een nieuwe locatie. Dit is dus een andere insteek dan zoals deze in de raadsvergadering werd neergezet, waarbij het leek of het depot zich volledig terugtrok.

Conclusie

Gelukkig hebben wij ondertussen ook contact gekregen met de stichting Moluks Kamp Nuis. Als je eenmaal de juiste naam hebt wordt zoeken een stuk makkelijker. En ook via facebook en comments op deze website werden we geholpen met het zoeken.  Wij hebben telefonisch gesproken met de voorzitter van de stichting Moluks Kamp Nuis de heer Soumokil. Hij was druk bezig met lesgeven maar maakte toch even tijd voor ons. De heer Soumokil vertelde ons dat ze al enkele jaren bezig waren met het veiligstellen van de barak. Het is een langzaam proces en binnenkort hopen ze een definitieve plaats voor de barak te hebben gevonden. Hij ging er van uit dat het allemaal ging lukken en dat de barak bewaard wordt zodat de geschiedenis van kamp Nuis doorverteld kan worden aan de volgende generaties.
Als je meer wilt lezen over de achtergrond van de ontdekking kun je het artikel hier over online lezen. Wij gaan de ontwikkelingen in elk geval volgen.

Een barak uit kamp Nuis.

Afgelopen zondag ontvingen wij een bericht van de heer van ’t Land uit de gemeente Westerkwartier, met de vraag of wij misschien op enige wijze verbonden waren met de Stichting behoud Moluks Erfgoed. De vraag verraste ons want dit is niet het geval. En jammer genoeg konden wij hem niet verder helpen. Als ik de ‘stichting behoud Moluks Erfgoed’ online probeer te vinden via Google krijg ik 13.500 hits die gaan over Moluks erfgoed. De ene na de andere website komt langs met allemaal aandacht voor het Moluks cultureel erfgoed. De gezochte stichting kwam ik echter niet tegen. Misschien is het een kleine lokale stichting zonder website, of is er een foutje in de naam gemaakt.

De reden waarom de heer van ’t Land in contact wilde komen met de stichting is echter ook voor ons interessant. De heer van ’t Land is raadslid in Westerkwartier, een gemeente die 1 januari van dit jaar is ontstaan door het samengaan van verschillende dorpen waaronder Marum. Het voormalige woonoord Nuis valt dan ook binnen de nieuwe gemeentegrenzen. Ongeveer twee kilometer ten zuidwesten van het voormalige kamp Nuis ligt het perceel Jonkersvaart 88A en hier wordt een omgevingsvergunning voor gevraagd waarbij uit het raadsvoorstel naar voren komt dat:

“Op het perceel staat een voormalige veestalling. Dit gebouw heeft jarenlang gefungeerd als huisvesting voor Ambonese (Molukse) gezinnen (Molukse Kamp te Nuis). De Stichting behoud Moluks Erfgoed wenst deze voormalige barak te herbouwen vanwege de historische waarde ervan. De eigenaar is bereid hieraan zijn medewerking te verlenen.”

nuis_jonkersvaart
Woonoord Nuis linksboven, Jonkersvaart 88A rechtsonder in de rode cirkels, GoogleMaps.

 

Er zijn meerdere redenen om optimistische te worden van dit raadsvoorstel en bijbehorende documentatie.

Ten eerste wordt er erkend dat iets wat de één als een oude veestalling ziet de ander kan ervaren als cultureel erfgoed vanwege eerdere functies die het gebouw heeft gehad.

Ten tweede is het duidelijk dat dit al vanaf het begin van het proces is meegenomen zoals blijkt uit de “Ruimtelijke Onderbouwing” die bij de aanvraag is meegeleverd. Het document begint met dezelfde vaststelling dat de veestalling als Molukse bewoning is gebruikt en dat men wil meewerken aan herbouw.

Ten derde is het mooi dat een particuliere eigenaar mee wil werken aan het behoud van een gebouw ook als is hij of zij daar niet wettelijk toe verplicht en zal dit waarschijnlijk extra werk/tijd opleveren. Deze veestalling/barak heeft namelijk geen monumenten status en zou zonder pardon gesloopt kunnen worden. Dit geldt trouwens voor alle voormalige Molukse woonbarakken die nog her en der verspreid in het land te vinden zijn. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wil steeds minder objecten een monument status geven en anders nadenken over hoe om te gaan met cultureel erfgoed (zie ook herinneren en herdenken). Als er niet toevallig lokale kennis is over deze barakken en lokale bereidheid om hier iets mee te doen, dan zullen de laatste resten van de Molukse woonoorden stilletjes verdwijnen.

Ten vierde is het mooi dat een raadslid actief over het proces nadenkt en er voor wil zorgen dat de planning van de afbraak en de nieuwe opbouw goed verlopen. Anders is de kans op verdwijnen toch nog aanwezig.

Nu maar hopen dat met van ’t Land lukt om met de Stichting behoud Moluks Erfgoed in contact te komen. En het zou nog mooier zijn als deze stichting ook gemakkelijk op het internet te vinden zou zijn. Zodat zij breed kunnen delen hoe het verhaal van de barak verder gaat en al het andere Molukse erfgoed dat zij willen behouden.

De schoorstenen van Genapium en de bomen van Almere

De schoorstenen

Onze lezers helpen elke keer weer om het beeld van de Molukse woonoorden completer te maken. In de blog over de maquettes van Genapium  viel mij het ontbreken van schoorstenen op bij de gebouwen uit de tweede fase. Ik vroeg mij af of dit artistieke vrijheid was geweest. En nu weten we dat dit inderdaad zo is.

Mevrouw Tomasila-Snell stuurde ons foto’s van de barakken van Genapium in de tweede fase waarop de schoorstenen duidelijk te zien zijn.

Gennep 2e kamp .
De schoorstenen steken af tegen de lucht in het midden van de foto (foto Mevr. J. Tomasila-Snell)

Het ziet er op de foto ook net zo schoon en strak uit als op de maquette.

Gennep 2e kamp
Nog een blik op de schoorstenen (foto Mevr. J. Tomasila-Snell)

Dat de schoorstenen ver uit elkaar staan geeft aan dat de ruimtes per gezin een wat ruimer karakter hadden. Ook is duidelijk te zien dat de ramen veel groter zijn geworden. Wat het licht in de huizen zeker ten goede is gekomen.

De bomen

Het belang van foto’s uit de tijd van de bewoning is een belangrijke bron van kennis. Vooral omdat niet alleen de meeste woonoorden zijn verdwenen, maar ook de omgeving waarin zij stonden veranderd is. Mevrouw Tomasila-Snel was namelijk zo aardig om ook nog twee foto’s van kamp Almere bij te voegen.

Tijdens mijn bezoek was de plek waar het kamp lag een bos. Ik wist natuurlijk wel dat er toen minder bomen waren, maar was toch nog verbaasd toen ik de foto’s zag. Volgens de topografische kaart van toen ligt het kamp ook in het bos (zie blog over kamp Almere). Aan de hand van de foto van de centrale plaats zou je echter gemakkelijk kunnen denken dat het kamp in een weiland heeft gelegen.

Plein Almere
Centrale plaats woonoord Almere (foto Mevr. J. Tomasila-Snell).

Rechts achter op de foto zijn wel wat bomen en struiken te zien, maar het lijkt meer op bossage dan bos. De geplaveide plaats zorgt ervoor dat het beeld van natuur ver weg is. Dus ook al lag het kamp buiten de bebouwde kom op een afgelegen plek omgeven door bos en hei, in het kamp was de natuur zorgvuldig buiten de poort gehouden.

Je zou willen dat je als archeoloog ook de geur van een plek kon vinden. Want misschien rook het in het kamp naast de rook van de kachels ook wel naar heidebloemen of een frisse boslucht. En zag je in het kamp de natuur niet, maar rook je het wel.

Rotterdam Mahina: Een ode aan de (Molukse) vrouw.

Zondag 31 maart vond in Belvédère, Verhalenhuis de feestelijke opening plaats van de tentoonstelling Rotterdam Mahina: een ode aan de (Molukse) vrouw. Er was een middag en een avondprogramma en ik had mij aangemeld voor de middag.

De tentoonstelling was al eerder te zien in Den Haag, Vught, Arnhem, Assen, Tiel, en Palermo (Italië) en wordt hierna nog getoond in Amsterdam en Frankfurt. De tentoonstelling is gemaakt door het collectief Teru bestaande uit Atêf Sitanala, Jaïr Pattipeilohy en Lesli Taihuttu.

De middag werd ingeleid door Linda Malherbe die een korte geschiedenis gaf van het gebouw. Daarna interviewde Rocky Tuhuteru de drie makers van de tentoonstelling.

IMG_3777

De makers vertelde dat ze deze tentoonstelling gemaakt hadden omdat als het over de Molukkers gaat men het meestal heeft over de mannen, de KNIL-militairen, maar binnen de Molukse cultuur worden de vrouwen gezien als de dragers van de cultuur. Zij wilde daarom de Molukse vrouw centraal stellen en fotografeerde vier generaties vrouwen. In totaal werden honderd vrouwen gefotografeerd uit heel Nederland met verschillende achtergronden. Allemaal werden ze met blote schouders gefotografeerd.

Vervolgens werd er een kort filmpje getoond van een fotoshoot. Op de foto deed een vrouw in traditionele dracht met ontbloot bovenlijf een dans. Toen de makers door Rocky werden bevraagd over hoe zij tegen dit bloot aankijken gaven zij een mooi antwoord. Zij vonden dat dit bloot bij hun cultuur hoorde en dat je er dan ook niet met een westerse geseksualiseerde blik naar moest kijken. Het ging om respect en om vrouwen zo krachtig mogelijk te fotograferen.

IMG_3786

Vervolgens werden twee van de gefotografeerde vrouwen (Fitrah Umarella en Danny Kolanus) geïnterviewd. Zij hadden meegedaan om dat ze de Molukse cultuur willen doorgeven. Beiden hadden de fotosessie dan ook positief ervaren. Danny die dansend was afgebeeld zei dat ze zich kwetsbaar en sterk voelde door deze foto. Haar zoontje in het publiek bevestigde dit door te zeggen dat zij er krachtig uitziet en ik denk dat de meeste mensen het met hem eens waren.

Daarna kregen we de korte documentaire Lau Kopot O (vuurvliegjes) te zien. Hierin werd her doorgeven van een lied binnen een familie verteld. Waarbij oma de tradities binnen de familie wilde bewaren en de jongere generaties dit als vanzelfsprekend deden. Kijk een stukje van de documentaire op de website van het collectief Teru.

silent_disco
Luisteren naar de verhalen via de silent disco, foto van facebook pagina Mahina (Lesli Taihuttu).

Omdat Mahina nu in het verhalenhuis wordt gepresenteerd is er een speciale Rotterdamse editie met verhalen uit Rotterdam en omstreken. Een mobiele studio heeft de verhalen opgenomen die verteld werden over Molukse vrouwen door hun familieleden. Vijftien uur aan verhalen is omgezet tot een luisterwerk van een uur. De verhalen worden in hun geheel bewaard in het stadsarchief van Rotterdam, zodat ze voor iedereen beschikbaar zijn. Via silent disco, waarbij ieder zijn eigen koptelefoons krijgt werd er tien minuten gezamenlijk naar deze verhalen geluisterd. Daarna gingen we gezamenlijk de tentoonstelling bekijken op de tweede verdieping, terwijl we onze koptelefoons ophielden en verder luisterden.

IMG_3792

Boven, waar de tentoonstelling is, hangt bij de ingang een bord met 10 verhalen en een grote foto van kamp Wyldemerck. De impact van een tentoonstelling als deze werd meteen duidelijk omdat de meeste niet verder kwamen dan die plek en meteen familieleden herkenden en verhalen met elkaar gingen uitwisselen. Wyldemerk wordt nog veel bezocht door oud-bewoners en hun nakomelingen. In de zaal hangen alle portretten en hier was het ook een feest van herkenning voor familieleden en vrienden. Jammer genoeg hangt alleen de naam van de gefotografeerde vrouw erbij en sporadisch een kort verhaal. Nu ik al deze vrouwen zag wilde ik ook al hun verhalen weten. De foto’s zijn namelijk met groot respect en inleving gemaakt en zorgen ervoor dat je meer wilt weten over die specifieke persoon. Het is een kleine tentoonstelling en er stonden ook nog hedendaagse beelden en museale objecten. Voor mij had dit niet gehoeven. Ik had me meer willen verdiepen in al die vrouwen die mij aankeken.

IMG_3803

Misschien lag het aan de lokatie in het verhalenhuis, maar ik zou willen dat de stem van al deze vrouwen te horen zou zijn. Het was zeker een geslaagde middag, met de interviews, films en silent disco. En ik hoop dat dit de aanzet is om nog meer verhalen vast te leggen. Als je in de buurt van Rotterdam bent en een uurtje aangenaam wilt besteden zou ik zeker langs gaan en de portretten van deze vrouwen gaan bekijken.

De tentoonstelling is open van vrijdag t/m zondag tussen 11 en 6 uur (behalve feestdagen) tot en met 20 mei 2019. Adres Rechthuislaan 1, Rotterdam-Katendrecht.