Kamp Q blijkt om de hoek te liggen

Enkele weken geleden schreef ik over Kamp Q in Slikkerveer en de moeilijkheden die ik had om dit kamp te vinden. Nu blijkt dat ik op de verkeerde plek ben geweest. Wederom met de hulp van Herman Schonewille heb ik nu de juiste locatie gevonden. Hij had een folder van een wandelroute door Ridderkerk gevonden waar de lokatie met coördinaten stond aangegeven. Tevens blijkt er een bordje te staan. Kamp Q wordt in deze wandeling echter het Polenkamp genoemd.

Locatie van Kamp Q en het informatiebordje met rode pijl (GoogleMaps).

We (Jobbe en ik) moesten nog een filmpje maken voor de Reuvensdagen. Dit is het jaarlijkse congres voor Nederlandse archeologie waar wij een pleidooi houden voor aandacht voor de Molukse sporen in de archeologie. Dus op naar Slikkerveer om nu de juiste plek vast te leggen. Vergelijk je echter onderstaande foto en kaart met bovenstaande foto dan is het meteen duidelijk dat op deze plek ook niets is overgebleven van kamp Q.

Blauwe pijl: locatie van kamp Q, gele pijl: verkeerde locatie.

Op de kaart is duidelijk te zien hoe de vergissing tot stand kan zijn gekomen. Bij de gele pijl was vroeger een grote loods aanwezig. Bij de blauwe pijl staan echter meerdere lange gebouwen wat beter met de foto overeenkomt. Het brede rode vlak is waarschijnlijk de loods links op de foto en het wat smallere rode vlak de woningen.

Bord bij Kamp Q, hier het Polenkamp genoemd.

Als we het bord bij kamp Q lezen worden we echter weinig wijzer van de Molukse politiemannen die hier gezeten hebben. Hun aparte verhaal als verstekelingen is weggelaten. Doordat zij geplaatst zijn in een rijtje van Poolse en Spaanse gastarbeiders, lijkt het wel alsof zij hier alleen maar kwamen omdat zij werk zochten. Verder worden zij aangeduid als Ambonezen. Deze benaming stamt uit de tijd ver voordat dit bord geplaatst is. Ik vraag mij af, en misschien kunnen de lezers mij hierbij helpen, hoe de huidige generaties over de omschrijving Ambonezen in plaats van Molukkers denkt. Volgens mij wordt door het gebruik van de term Ambonezen de link met de huidige Molukse bevolking moeilijker gelegd. Bovendien laat het zien hoe weinig de Nederlanders aandacht hebben voor de geografie van het gebied, waarbij één eiland voor het groter geheel van de vele eilanden staat. De diversiteit binnen de Molukse gemeenschap wordt zo geminimaliseerd.

Panoramafoto van kamp Q, het witte stipje bij de verkeersdrempel is het informatiebord.

Eindelijk Ruinen Stuifzand.

Inleiding

In enkele vorige blogs heb je kunnen lezen hoe moeilijk het soms is om de juiste locatie bij het juiste kamp te vinden. Vooral als twee kampen vroeger in dezelfde gemeente lagen zoals in Ruinen. Het bleek dat het kamp dat ik als Ruinen Stuifzand had omschreven eigenlijk Ruinen is. En met behulp van de heer Schonewille is de juiste locatie van Stuifzand teruggevonden. Op de terugweg vanuit de Carel Coenraad Polder was het dan ook tijd om eindelijk eens de locatie van kamp Stuifzand te bezoeken, dat nu onder de gemeente Hoogeveen valt.

De locatie van kamp Stuifzand op de overgang van de Wijsterseweg naar de Vamweg.

Stuifzand

Stuifzand is niet het gene waar je direct aan denkt als je er staat. Het mais stond tot boven onze hoofden. En dat zegt ongeveer meteen wat er van het kamp nog te zien is. Niets, maar dan ook helemaal niets. Geen bordje wat herinnert aan de geschiedenis van de plek. Gewoon een maisveld langs een klein weggetje met op de achtergrond de VAMberg. De afvalstortplaats bestond al ten tijde van het kamp, maar op oude kaarten lijkt de omvang pas eind jaren zestig begin jaren zeventig echt tot wasdom te komen. De bewoners van het kamp kwamen in Nederland aan op 29 april 1951 met de New Australië, via Amsterdam. In de Trouw staat dat in november van dat jaar er enkele gezinnen (CRAMS) bijkomen uit Barneveld de Biezen en/of de Schaffelaar. Zij zijn voor straf verhuisd voor het intimideren van een medebewoner en de daarop volgende onlusten. Wat de invloed was van hun komst in zo’n klein kamp is niet in de krant terecht gekomen. Er woonden in totaal zo’n veertig mensen in het kamp Stuifzand dat vrij klein is, met twee woonbarakken, een keuken, wasruimte, beheerderswoning, kantine en pompstation voor water. Het woonoord is in ieder geval tot 1962 bewoond geweest.

De topografische kaart uit 1951 laat zien dat het kamp in de open ruimte ligt.

Conclusie

Het woonoord is een voormalig DUW-kamp en in de oorlog is het ook gebruikt als Joods werkkamp. Verder is er weinig informatie te vinden over het kamp. Dit wordt bemoeilijkt door de naam Stuifzand, die bij digitale zoekopdrachten allerlei stuifzanden geeft behalve wat je zoekt. Dit is typisch een klein kamp dat in de vergetelheid dreigt te geraken. Maar het is toch minstens tien jaar het thuis geweest van een kleine groep Molukse bewoners.

Kamp stuifzand zoals het nu is.

Carel Coenraad polder, een kamp aan de rand van Nederland

Inleiding

Begin oktober gingen we dan eindelijk een paar dagen op vakantie. En dan ga je lekker ver weg in eigen land. Dit keer zouden we in een trekkershut aan de rand van Groningen slapen, nog voorbij Hongerige Wolf, direct naast de dijk met uitzicht over de kwelders van de Dollard. De natuur is mooi met vele soorten vogels die langs je huisje vliegen, maar de eigenlijke aantrekkingskracht van de plek is natuurlijk het naastgelegen Ambonezen bosje oftewel kamp Carel Coenraad polder. Nog nooit heb ik zo dicht bij een Moluks woonoord geslapen. Dit zou een mooie vakantie worden.

Kamp Carel Coenraad Polder, nu een bosje naast de dijk.

Het woonoord

Het woonoord ligt in een particulier bosje dat niet vrij toegankelijk in het broedseizoen. Het is een mooi stukje natuur geworden, met vele dieren en vogels. Het is dan ook het enige bosje in de wijde omtrek en de bomen bestonden nog niet ten tijden van het woonoord. Er werd alleen een houtsingel aangelegd die natuurlijk niet meteen volgroeid was. En wijds is het hier. Dit is wel één van de meest afgelegen kampen die we tot nu toe bezocht hebben. Grote boerderijen ver van elkaar gelegen en een tussendijk geven je het gevoel helemaal afgesloten te zijn van de gewone wereld. Ideaal voor vakantie, minder ideaal lijkt me als je hier moet wonen. De oudere kinderen moesten met een speciale bus naar school en de winkels kwamen met bezorgwagens langs. Maar misschien vonden de bewoners deze afstand juist fijn omdat zij niet wilde assimileren in de Nederlandse samenleving maar terugkeren naar een vrij RMS. In september 1953 kwamen er 59 gezinnen en 18 alleenstaanden (311 mensen) in het kamp, voornamelijk uit Schattenberg en allen leden van de CRAMS Commissie Rechtspositie Ambonese Militairen en Schepelingen (info uit Noorderbreedte 97/5).

De borden bij de ingang van het Ambonezen bosje. Met rechts de plattegrond van het kamp.

Ik kon vooral de verhalen van ouderen vinden die terugkijken op een onbezorgde jeugd in het woonoord waar men vrij kon spelen in de omgeving. Hoe de volwassenen het kamp beleefden is minder goed terug te vinden. Het is in ieder geval duidelijk dat een groot deel van de bewoners er wilde blijven toen besloten werd het woonoord op te heffen in december 1961. Een deel was al naar Appingedam verhuisd maar 100 mensen verzetten zich hevig tegen de verhuizing. Dit leidde tot een uitzonderlijk protest van de vrouwen om nog in ieder geval een telegram naar de koningin te mogen versturen. De reden om te willen blijven was in de eerste plaats niet het woonoord zelf, maar de angst dat als men eenmaal in huizen woonde de terugkeer naar een vrij RMS wel vergeten kon worden. Ze wilden ook geen huur of belasting betalen. De bewoners hadden zich verschanst in de kerk. De huisraad werd al verhuisd terwijl de mensen nog in de kerk zaten. Uiteindelijk moesten tussen de 30 en de 50 man politie gewapend met sabel en karabijnen er aan te pas komen om het kamp te ontruimen. Met bussen werden de bewoners zonder verdere ongeregeldheden naar Foxhol verhuisd. Een deel van hen zou later naar de Indonesië terugkeren, door omstandigheden zou niet iedereen het tot de Molukken brengen.

Een blik in het kamp Carel Coenraadpolder.

Het Ambonezen bosje zelf geeft geen sporen vrij van het woonoord dat hier geweest is. Ook al wordt er in bronnen vermeld dat de funderingen van de barakken aanwezig moeten zijn. Ik kon niets terugvinden door alleen maar te kijken. Nergens zag ik een steen of een stuk beton uit de grond steken. De herinnering aan het kamp is echter levend vanwege de naam van het bosje en het bord bij de ingang. Op een wandeling langs de dijk richting Duitsland kwamen we ook andere toeristische borden tegen die verwijzen naar het Ambonezen bosje. Het bosje is ook een blikvanger dat tot in de wijde omgeving te zien is. De verwijzing naar het overige verleden van deze plek als DUW-kamp, Duitse geschutstelling Dollard Süd tijdens WWII en gevangenis voor NSB-ers erna, wordt af en toe aangehaald maar krijgt niet dezelfde aandacht.

Conclusie

Woonoord Carel Coenraadpolder is nu een prettige plek om te ontspannen in een mooie omgeving met veel natuur. Ook al zijn er weinig fysieke herinneringen uit de tijd van het kamp, de herinnering aan het woonoord wordt levendig gehouden. De bewoners waren zo lijkt het redelijk tevreden, maar er moet ook verdriet zijn geweest. Vooral als je bedenkt dat op het kerkhof van Finsterwolde negen Molukse kinderen (de meeste gestorven bij de geboorte) en één volwassene liggen begraven. Deze graven zijn in 2014 door lokale vrijwilligers opgeknapt. Ik ben altijd geroerd door de verhalen van de vele Molukse kindergraven in de buurt van woonoorden. Er zou nog eens onderzoek gedaan moeten worden naar hoe de verhouding lag qua kindersterfte in de toenmalige Nederlandse bevolking. Dit persoonlijk verdriet moet toch diepe sporen nagelaten hebben, vooral als je na een dergelijk verlies gedwongen wordt te verhuizen ver weg van het graf van je kind, broer, zus of ander familieleden en vrienden.

Kamp Q

Inleiding

Het is een tijd stil geweest op deze site. Soms neemt het werk waar je voor betaald krijgt meer tijd in dan anders. Daarnaast kwamen er ook nog reisbeperkingen door het coronavirus. Een paar weken geleden gingen we voor het eerst weer eens wat verder van huis. Nog wel op wandelafstand, maar de terugreis kon met de waterbus. Op een mooie maar niet al te warme dag in augustus gingen wij (ik en mijn vrouw) op weg naar kamp Q. Wandelend langs de Nieuwe Maas is het kamp net meer dan twaalf kilometer van ons huis gelegen. En zoals met de meeste dingen die dichtbij zijn, waren we er nog niet aan toe gekomen om eens langs te gaan.

Kaart zoals gestuurd door Herman Schonewille.

Kamp Q, de locatie.

De plek van kamp Q was mij lange tijd niet geheel duidelijk tot Meneer Schonewille mij de bovenstaande kaart stuurde. Kamp Q ligt in Slikkerveer aan de Emmastraat, onderdeel van Ridderkerk. Die kaart was ook echt nodig want op de plek zelf is weinig tot niets te zien. De wijk is flink verbouwd en er is dan ook geen makkelijk herkenningspunt. Niets aan de omgeving laat zien dat hier ooit een kamp is geweest. Dit komt deels door het bijzondere karakter van dit kamp. Kamp Q is uniek in dat hier geen oud KNIL militairen met hun gezinnen woonden maar politiemannen die als verstekelingen mee aan boord waren gekomen. Geholpen door luitenant Veltman werd deze groep mannen bij elkaar gehouden. Velen van hen vonden werk in de scheepswerven die aan de andere kant van de dijk lagen. Het kamp werd vanaf januari 1952 tot en met september 1958 door de Molukse mannen bewoond. Zover als ik kan nagaan waren er geen speciale barakken, maar woonde men in al bestaande gebouwen in een klein straatje.

Een blik vanaf de dijk op de Emmastraat in 2020.

Als we dit vergelijken met een oude foto wordt het duidelijk dat er weinig terug te vinden is van de oude structuren.

Kamp Q, foto van facebookpagina Oud Ridderkerk.

De grote schuur en het rijtje huizen is verdwenen. En het hek is ook niet meer terug te vinden. Aan het eind van het straatje lijkt nog een poort te staan waar ook geen resten van zijn. Ik heb nog gekeken naar wat oude schuren die rechts op de foto van nu staan, want misschien is de locatie iets verschoven, maar daar kwamen de raampartijen niet overeen met de oude foto’s.

Conclusie

De plek is een anoniem straatje geworden waar het verhaal van de Molukse geschiedenis niet naar voren komt. Dit terwijl er wel een grote gemeenschap Molukse bewoners in Ridderkerk is te vinden. Deze komen deels uit kamp Q en zij hebben een christelijke achtergrond en zijn vaak gemengd met de lokale bevolking of zij zijn later naar Nederland gekomen. Het andere deel zijn Molukkers met een Islamitische achtergrond uit kamp Wyldemerck in Friesland.

Theatervoorstelling ‘Ons Wereldrijk’ van Hotel Modern

Inleiding

Afgelopen zaterdag ging ik in de schouwburg van Rotterdam naar de voorstelling Ons Wereldrijk van theatergroep Hotel Modern. Naar aanleiding van de familiegeschiedenis van een van de spelers, Herman Helle, wiens ouders in Nederlands Indië waren geboren, werd het verhaal van de vroege kolonisatie verteld.

De voorstelling

Het bijzondere aan deze voorstelling is echter niet alleen het onderwerp maar ook de manier waarop het getoond wordt, namelijk door ingenieus poppentheater. Waarbij taferelen gespeeld worden en via een grote filmprojectie wordt deze aan het publiek getoond. Je ziet dus op het toneel de mensen met de poppen spelen terwijl je op het scherm de gedetailleerde beelden ziet.

IMG_5802
Scene die de kruidnagelhandel op Ambon verbeeld.

Er waren drie grote tafels of meer stellages die de eilanden Ambon, Banda en Java verbeelden.  Het verhaal begon bij de kruidnagel handel op Ambon. Hoe eerst met de Nederlanders een bondgenootschap werd gesloten om de Portugezen te verdrijven. Maar later bleek dat de Nederlandsers net zo erg waren. Toen men in opstand kwam, werd deze bloedig neergeslagen en grepen de Nederlanders de macht. Jammer genoeg ging er technisch iets mis met de titels van de verschillende scenes en kon ik niet lezen hoe de opstand heette.

Vervolgens gingen we naar het eiland Banda waar de nootmuskaat vandaan komt. Eigenlijk speelde hier zich eenzelfde soort verhaal af wat eindigde in de destructie van de lokale dorpen en een overheersing door de Nederlanders die een monopolie afdwongen en vele mensen tot slaven maakte. In de voorstelling wordt geweld niet geschuwd en ik was blij dat het met poppenspel werd uitgebeeld. Zo konden de gruwelijkheden worden verteld zonder dat je maag ging draaien.  De taferelen van de destructie zijn mooi gemaakt en als archeoloog waardeer ik de detaillering van de miniatuur decorstukken.

IMG_5793
Banda na de verwoesting door de Nederlanders, De mensfiguren zijn ongeveer 10 cm hoog.

Daarna gingen we naar Java waar getoond werd hoe de Nederlanders het systeem van de oude vorsten in stand hielden om de bevolking te onderdrukken. Waarbij men er voor zorgde dat de vorst zoveel schuld bij de Nederlanders kreeg na het helpen in de strijd tegen rivalen, zodat zij in feiten de macht over Java kregen en Batavia stad  konden voltooien. Daarnaast werd ook het verhaal van hoe de Indo’s als groep ontstonden uitgebeeld. Men liet duidelijk zien dat de drie verhalen die uitgebeeld werden nog drie eeuwen zouden voortduren. Waarbij vooral de gewone bevolking te lijden had.

IMG_5795
Nederlander wordt naar de lokale vorst gedragen.

 

Ten slotte

Het was een mooie en indrukwekkende voorstelling waarbij de complexiteit en gruwelijkheden van de kolonisatie niet uit de weg werden gegaan. Na afloop mocht het publiek het toneel opkomen om de decorstukken van dichtbij te bekijken. Er mochten foto’s genomen worden en het was goed om te zien dat met eenvoudige materialen als karton beelden gemaakt werden die op de filmprojectie zo mooi waren. Het Molukse perspectief en de gevolgen voor nu kwamen misschien niet direct uit de verf omdat het vanuit een ander perspectief werd verteld, maar omdat de tweederde zich op de Molukken afspelen wilde ik dit toch hier vertellen. Al met al een voorstelling die de moeite waard is om gezien te worden. Voor meer informatie of de speeldata kun je de website van Hotel Modern bezoeken.

 

Schattenberg en Westerbork

Inleiding

Afgelopen zomer op een hete zaterdag gingen we naar woonoord Schattenberg. Maar om daar te komen moet je de bordjes naar kamp Westerbork volgen.  Als je aankomt op de parkeerplaats van Herinneringscentrum Westerbork wijst niets je op de Molukse geschiedenis of het feit dat Westerbork en Schattenberg dezelfde plek betreft alleen in een andere tijdsperiode. Op de website wordt hier wel kort op ingegaan. Na het lezen van het boek Barak 85 kamer 10 is de zin “Voor de kinderen was woonoord Schattenberg een ideale en veilige omgeving.” wel heel wrang. We liepen dus op eigen kennis de drie kilometer door het bos naar de uiteindelijke bestemming.

Het kamp

Als je het bos uitkomt is daar meteen een monument voor joodse slachtoffers en het huis van de kampbewaker  in zijn glazen behuizing. Dit huis viel nu heel erg op, ook omdat Jobbe Wijnen en Ivar Schutte hier archeologisch onderzoek hadden verricht in 2012. Van eerdere bezoeken, vele jaren geleden, kan ik mij niet herinneren dat ik het huis gezien heb. Sowieso was het kamp heel anders dan in mijn herinnering, misschien komt dat omdat ik er op de fiets geweest was en dan kan je ook aan de andere kant van het kamp binnenkomen. De gebogen spoorlijn was in mijn geheugen namelijk veel prominenter aanwezig. Maar ook bij vorige bezoeken wist ik weinig van de Molukse geschiedenis, laat staan dat dit ooit een woonoord was geweest met de naam Schattenberg. Voor de goede opletter is er echter een klein straatnaambordje in de berm.

BAT_Schattenberg_8_IMG_3149
Het naambordje langs de weg, de enige directe aanwijzing naar de naam van het Molukse woonoord.

En dat is maar goed ook want bij de ingang hangt een bord waarop het kamp Westerbork als Europees erfgoed benoemd wordt, maar heeft men niet de naamswisseling vermeld. Het overlappen van deze geschiedenissen op één plek wordt dus zo neergezet dat de oorlogsjaren overheersen. Het andere trauma wordt niet met name bij de ingang genoemd.  Evengoed passeren wij de slagboom het kamp in. Het terrein ligt in de blakende zon en is verre van uitnodigend bij een temperatuur van dertig graden.

BAT_Schattenberg_8_IMG_3152
De slagboom naar Schattenberg.

Eenmaal op het terrein is het vooral leeg met rechthoekige verhogingen die de lokaties van barakken aangeven. Een groep met gids komt naast ons staan en wij luisteren mee. Het gaat alleen over het Joodse verleden. Er wordt verteld hoe het kamp de schijn van goede omstandigheden ophield, zelfs met één van de beste ziekenhuizen voor die tijd. Op deze wijze kwamen de mensen niet of minder in opstand. Het was zwaar maar er werd tenslotte voor ze gezorgd. Niet wetende dat het babytje waarvoor een couveuse was geregeld enkele weken later zonder pardon vergast werd in Duitsland. Iedereen werd uiteindelijk naar Duitsland afgevoerd en maar weinige kwamen terug. Het bleek dat het niet de bedoeling was dat wij met de groep meeliepen omdat het een betaalde rondleiding betrof.

Wij dwaalde wat door het kamp en overal waren luisterpalen waar wat verteld werd. De barakken in Westerbork werden tijdens de oorlog al als troosteloos omgeschreven. Er werd echter geen woord gerept over het feit dat na de oorlog de Molukse bewoners nog bijna twintig jaar in diezelfde troosteloze barakken zouden wonen. We volgde wat van de paadjes met stoeptegels van de belangrijkste weg af en kwamen zo bij het monument voor de Molukse bewoners. Dit was mooi gedaan met een zuil vol kruidnagels een silhouet van een barak en een reiskoffer zoals in vele barakken stond vanwege de hoop op terugkeer.

BAT_Schattenberg_8_IMG_3162
Monument voor Molukse bewoning van Schattenberg.

We liepen nog wat verder, maar het was moeilijk je te oriënteren. Misschien kwam het ook door de hitte, waardoor we routes via schaduwrijke boompjes kozen. De joodse geschiedenis is belangrijk, maar daar waren we niet voor gekomen. Het bezoek was voor ons dan ook niet bevredigend. Dat kwam misschien ook door de klinische uitstraling van de  grasvelden. Ook leek het andere bezoek niet onder de indruk van de plek. Bij de barak die deels was teruggeplaatst waren twee jongetjes agressief aan het spelen met stokken zonder dat iemand hen daar op aansprak. Andere mensen liepen verveeld rond met hun telefoon te spelen.

Ten slotte

We liepen dan ook maar weer door het bos terug. In het herinneringscentrum hadden ze in de boekwinkel welgeteld 1 boek over de Molukse tijd in Schattenberg. Dat heb ik meteen gekocht. Voor twintig jaar bewoning onder traumatische omstandigheden door de Molukkers is wel heel weinig aandacht. Ik snap dat de Joodse geschiedenis hier heel belangrijk is, maar er zou toch ook plaats moeten zijn voor beide verhalen. Nederlanders kunnen zoals het nu is vooral instemmend knikken bij het leed dat door de Duitsers is veroorzaakt, maar vergeten het verdriet dat de Nederlanders de Molukkers hebben aangedaan.

 

 

Boekpresentatie Barak 85 kamer 10.

Inleiding

Zaterdagmiddag 16 november vond in het Sophiahof de boekpresentatie plaats van Barak 85 kamer 10. Het Moluks Historisch Museum had de schrijfster Dinah Marijanan uitgenodigd om voor te lezen uit het boek en Rocky Tuhuteru presenteerde de middag.

IMG_5727

De boekpresentatie

In het gesprek tussen Dinah en Rocky werd het meteen duidelijk dat de schrijfster niet allen maar over een rooskleurig verleden had geschreven. Ze vind het een bizar gegeven dat je opgroeit in een voormalig doorgangskamp Westerbork, toen Schattenberg geheten, samen met ouder met een trauma dat zij elders in de wereld hebben opgelopen.

Het boek is autobiografisch en de schrijfster is dan ook duidelijk erin dat het over haar herinneringen gaat. In het boek neemt zij haar dementerende zus mee naar herinneringscentrum Westerbork met het idee dat haar zus hopelijk op de plek van haar jeugd weer een opleving kan krijgen. Dit blijkt niet het geval, maar voor de schrijfster is het een moment om over haar verleden na te denken en uiteindelijk te schrijven.

IMG_5714
Dinah Marijanan leest voor uit Barak 85 kamer 10.

Het boek bestaat uit allerlei korte hoofdstukjes waarbij de schrijfster hun gedeelde geschiedenis verteld in gespreksvorm. Ook al is dit gesprek eenzijdig en maakt de zus meer geluid dan woorden, is de aanwezigheid van de zus in het boek van groot belang. Niet alleen heeft de schrijfster een reden om de dingen aan haar te vertellen, haar zus geeft ook aanleiding tot reflectie omdat zij zelf niet meer goed kan reageren. Hierdoor is het in het boek duidelijk dat dit de herinneringen zijn van één persoon, die mogelijk niet door iedereen gedeeld worden. Aan de andere kant stijgt het boek boven de persoonlijke herinnering uit en geeft het een inkijk in de omstandigheden waaronder de Molukse kinderen van de tweede generatie opgroeiden.

Het Moluks Historisch Museum heeft een filmpje opgedoken over de eerste week in Schattenberg. Als een busbedrijf uit Overijssel kleren komt brengen nadat zij vernomen hebben dat de nieuw gearriveerde mensen geen winterse kleren hebben. Het valt op hoe jong de gezinnen zijn.

IMG_5723
Familieleden van Dinah spelen Leun op mij.

Halverwege het programma traden de familieleden van de schrijfster op. Rachelle Houtman, Daan Marijanan, Martijn Houtman en Evelio Olazabal Lopes brachten het lied ‘Leun op mij’ ten gehoren.

Vervolgens geven twee mensen Jacinta en Jan (ik heb hun volledige naam niet meegekregen) hun indruk van het boek. Jacinta is derde generatie Moluks en herkent veel uit de verhalen waarmee ze is opgegroeid. Af en toe breekt het haar hart en moet ze het boek even opzij leggen. Jan heeft een Molukse vrouw die pas in de jaren tachtig naar Nederland is gekomen. Vooral het verhaal over de verslaving van jongeren vindt hij aangrijpend.

Uiteindelijk wordt het boek uitgereikt aan de zonen van de zus uit het boek, Marcel en Addy. Dit is duidelijk een emotioneel moment voor de betrokkenen.

IMG_5725
Marcel en Addy nemen het  eerste exemplaar van het boek in ontvangst.

Dinah leest nog een stukje voor en daarna is er een borrel en de mogelijkheid het boek te kopen en te laten signeren.

tot slot

Nieuwsgierig als ik ben naar de inhoud koop ik het boek en laat ik het signeren. De rij met mensen die het boek kopen groeit en sommigen kopen zelfs twee exemplaren. De volgende ochtend lees ik het boek in één keer uit. Het is vlot geschreven, en ook al moet je soms even ademhalen en het tot je door laten dringen, het is een mooi boek. Er wordt niets verfraait of uit de weg gegaan. Dit soort boeken geven de geschiedenis kleur en laten het effect van grote processen op de mensen die er in verzeild raken zien. Zeer de moeite waard om te lezen.

Bezoek zelf kamp Ybenheer of Oranje 10-12 oktober.

Van de heer Timmerman ontvingen wij onderstaand bericht.

Deze week is de week van de toegankelijkheid met als speciaal thema ‘Natuur en Cultuur’. Op de kampen Ybenheer en Oranje komt dat allemaal perfect bij elkaar. Op donderdag 10, vrijdag 11 en zaterdag 12 oktober wordt er door Natuurmonumenten en de werkgroep uit Fochteloo tussen 13.00 uur en 16.00 uur stevig uitgepakt met gratis koffie, thee, oranjekoek van de wereldkampioen oranjekoekbakken, verse spekkoek waar al een bijdrage voor de aardbeving op de Molukken in zit, rondleidingen, extra informatie, enz. Iedereen met hart voor de weggestopte geschiedenis van al die kampen/woonoorden is, lopend of rollend, van harte welkom.

Als je in de buurt bent zou ik zeker even langs gaan.

IMG_3007
Kamp Oranje gezien vanaf de parkeerplaats van kamp Ybenheer.

 

Panggajo: een boek over de Molukse geschiedenis in Capelle a/d IJssel.

Inleiding

Op twintig september vond in Capelle aan de IJssel de boekpresentatie van ‘Panggajo van woonoord naar woonwijk’ plaats. Ik kon er niet bij zijn omdat ik thuis in het ziekenmandje lag. Maar gelukkig kreeg ik de woensdag erna een mail dat ik het boek diezelfde dag kon ophalen bij Nunu Mahua in Capelle. Ik sprong in de auto en haalde het boek op. Bij het gemeenschapshuis waren ze net bezig met oefeningen dus jammer genoeg geen tijd voor een praatje. Het boek is echter een kennismaking met de gemeenschap op zich.

IMG_5571
De voorkant van het boek.

Het boek Panggajo

Gelukkig wordt in het voorwoord uitgelegd wat Panggajo betekent want ik spreek geen Maleis. Panggajo betekent roeien en het concept wordt hier gebruikt om de generaties te verbinden. Het mooie aan dit boek is dat het niet door één persoon is geschreven maar door een team van mensen van de Werkgroep Gedenkboek Capelle. Het hele boek straalt die gemeenschapszin uit. Vele mensen komen aan het woord uit verschillende generaties en achtergronden wat tot een goed leesbaar boek leidt. Het voordeel van een team is ook dat ze de interviews met mensen van de eerste generatie, uitgevoerd door een eerdere werkgroep, netjes opgenomen hebben in het boek. De noodzaak van het boek wordt hier extra duidelijk omdat drie van de vijf geïnterviewde ondertussen overleden zijn. Er is ook een documentaire gemaakt van deze interviews die op youtube te zien is.

Het boek zelf is kloek met 391 pagina’s, veelal in kleur en met vele foto’s. De teksten zijn zeer gevarieerd van de voorgeschiedenis van de Molukse mensen voor zij naar Nederland kwamen, het woonoord en de woonwijk, maar ook politiek, religie en cultuur komen aan bod. Dit alles doorspekt met persoonlijke interviews van mensen. Zo worden de historische gebeurtenissen behapbaar en inleefbaar. Moeilijke perioden worden niet uit de weg gegaan zoals de bezetting van de Indonesische ambassadeurswoning in Wassenaar en de gewelddadige inval in IJsseloord door 1000 man politie en militairen. Maar ook de verbondenheid met de Molukse cultuur door onder andere een Tifa groep en Tjakalele dansgroep wordt beschreven. De verbondenheid van de wijk en haar bewoners komt duidelijk naar voren, waar sport en muziek een belangrijke rol spelen.

IMG_5572
Plattegrond van IJsseloord met daarnaast een foto van het woonoord en de woonwijk Oostgaarde in Capelle.

Conclusie.

Het boek is zeer de moeite waard en ik raad iedereen aan het te lezen. Laat je niet weerhouden door de vele pagina’s want het leest makkelijker dan menig dun boekje. Dit is een ware verdienste van de werkgroep. Daarnaast is het voor ons onderzoek ook erg handig omdat er een duidelijke plattegrond is afgebeeld en daarbij een lijst is gevoegd van alle families die in het kamp hebben gewoond (inclusief barak nummer). Er verschijnen steeds meer boeken over de individuele woonoorden en woonwijken. Dat laat zien dat de huidige generatie interesse heeft in de Molukse geschiedenis. En voor ons onderzoek geeft het kleur aan de kampen waar meestal nog maar weinig ter plekke van terug is te vinden.