Westkapelle, woonoord achter de zeedijk.

Inleiding

In de blogs van vorig jaar heb je al kunnen lezen over een deel van ons veldwerk in de woonoorden van Zeeland, zoals die van Kruiningen , Serooskerke, Grijpskerke en Koudekerke. Hier ontbrak echter nog één woonoord dat wij die dag ook bezochten, namelijk Westkapelle.

Screen Shot 2018-08-24 at 17.36.21
Woonoord Westkapelle op de topografische kaart van 1964

Het woonoord ten tijden van de bewoning

Westkapelle is van september 1951 tot en met april 1960 door Molukkers bewoond geweest. In eerste instantie was het een Budjangkamp voor vrijgezellen.Later kwamen hier ook gezinnen bij, zoals de 16 PNMS gezinnen die oorspronkelijk in Woerden hadden gewoond, maar gedwongen werden te verhuizen. Het kamp had op het hoogtepunt ongeveer 230 bewoners. De PNMS ging uit van het standpunt dat de Nederlandse regering zorg moet dragen voor de Molukkers totdat zij terug kunnen keren naar een vrij (Zuid-)Molukken. Dat grote aandeel PNMS-gezinnen zorgde in 1956 voor sterk verzet tegen de Zelfzorgregeling, waardoor Molukse bewoners opeens zelf in hun onderhoud moesten voorzien. Wegens honger gingen 28 mannen het dorp in om voedsel te halen uit de winkels zonder te betalen. Daarna werd door de gemeente een avondklok werd ingesteld en in stand gehouden door het gewapende Harde Bijstand-detachement van de Rijkspolitie. De volgende dag toen enkele Molukkers uit Middelburg op het randje van de avondklok nog naar huis wilde en met de fiets tegen een agent op botste, werd er geschoten met scherp. Er waren negen gewonden en één iemand verloor zijn oog. Andere mannen werden gearresteerd, waarop de vrouwen het protest overnamen. Uiteindelijk zou echter de overheid aan het langste eind trekken en werden de PNMS-gezinnen verspreid over verschillende woonoorden (het boek Molukkers in Zeeland van Henk Smeets en Corzas Nanuruw geeft meer gedetailleerde informatie over het conflict).

Westkapelle nu

Van het kamp is helaas niets meer over. Een beeld gemaakt door Trinette Ledelay op de dijk herinnert aan het woonoord. Gemalen steen van de barakken is verwerkt in de sokkel. En het beeld bevat de tekst ‘Perdjalan kami membuat kerinduan ke Asai kami’ of te wel ‘Onze reis doet ons verlangen naar huis’. (vertaling Wandel APP no16)

BAT_1255
Beeld van Trinette Ledelay ter herinnering aan het Molukse woonoord Westkapelle op de Zeedijk.

Toen wij het beeld bezochten begon het gruis van de barakken jammer genoeg uit de sokkel te vallen, waarschijnlijk door vorstwerking (zie de lichte letters op de foto).

Als je bij het monument landinwaarts draait zie je de locatie van het kamp liggen.

BAT_1258
Locatie woonoord, waar rechtsachter de grijze loods is.

De weilanden aan de linkerkant laten zien hoe afgelegen het kamp lag. De gebouwen links waren toen nog niet aanwezig en het kamp lag gescheiden van het dorp.

Van het kamp zelf is niets meer aanwezig er staat nu een grote winkel voor agrarische- en tuingereedschappen en machines. Er is niets meer te zien dat op de plek zelf herinnert aan het woonoord. Zelfs de vorm van het kamp kan niet meer afgeleidt worden uit de bestrating of de positie van de gebouwen.

BAT_1262
De huidige situatie van het woonoord.

Ten slotte

Ik was hier zelfs al een paar jaar geleden op fietsvakantie langsgekomen. Toen wist ik echter nog weinig van de Molukse geschiedenis in ons land. En wat je niet weet zie je niet. Dit laat zien dat veranderingen in het landschap in combinatie met gebrek aan kennis (in dit geval mijn eigen kennis) leidt tot plekken waar de historie vergeten wordt.

Hoe snel dit kan gaan blijkt uit het feit dat in 2006 nog een voorstelling plaatsvond in het kamp door de Molukse theatergroep Delta. In 2009 bij het verschijnen van het boek Molukkers in Zeeland wist men nog niet of de barakken behouden konden worden. En toen wij de plek in begin 2018 bezochten was er al helemaal niets meer van terug te vinden. De restanten van Molukse woonoorden zijn voor het overgrote deel in handen van particulieren en er wordt geen beleid gevoerd op het behoud van deze overblijfselen. Als er niets gebeurd is de kans groot dat dit deel van de Molukse geschiedenis voorgoed uit het Nederlandse landschap verdwijnt.

IJsseloord, woonoord achter de dijk.

Inleiding

Nu het weer zo onstuimig is, kan ik mij al bijna niet meer voorstellen dat drie weken geleden op 17 februari het zo zonnig en mooi was dat we (ik en mijn vrouw line) besloten als zondagmiddag wandeling naar IJsseloord te gaan. Vanuit Rotterdam is het een korte metrorit naar de Terp in Capelle a/d IJssel, waar vandaan je zonder moeite naar het voormalige Molukse woonoord kunt lopen. Nu ligt er de wijk Paradijsselpark.

De wijk en het woonoord

Als je vanuit het centrum komt aanlopen is er nog steeds een duidelijke scheidslijn tussen voormalig kampterrein en de rest van Capelle in de vorm van een sloot.

IMG_3214

Deze panorama-foto is gemaakt nadat je de sloot bent overgestoken, je ziet de rietkragen links en rechts. Er is eerst een grasveld en verderop liggen de nieuwe huizen. Niets herinnert hier aan het voormalige woonoord. Als je naar rechts loopt, de dijk op, staat daar een herinneringsbord (geplaatst in 2006).

IMG_2532
Herinneringsbord uit 2006.

In het Nederlands en Moluks wordt uitleg gegeven over het woonoord IJsseloord dat zich hier bevond. Op de plattegrond herken je nog goed de dijk die er nog steeds ligt en de toegangsweg aan de linkerkant. Op het bord valt te lezen dat de Molukkers er woonden van 1958 tot en met 1972. En dat er in totaal 190 woningen waren, nog wel in barakvorm, maar speciaal gebouwd voor de Molukse bewoners. Dus anders dan in de meeste woonoorden is dit kamp gebouwd met het doel Molukkers te huisvesten. Hierdoor waren er ook meer faciliteiten in het kamp, zoals een kerkgebouw, een polikliniek en school. De aanwezigheid van een badhuis laat zien dat sommige basisbehoefte nog steeds gemeenschappelijk gedeeld moesten worden.

MUMA_D0061_woonoord_IJsseloord
Foto van IJsseloord ten tijde van de bewoning (Moluks Historisch Museum, D0061)

Al snel na de komst van de Molukse bewoners wilde de gemeente dat zij in ‘gewone’ huizen gevestigd zouden worden. Uniek is dat dit vanuit de gemeente in samenspraak met belangengroepen gebeurd en niet door de Rijksgebouwendienst, zoals elders in Nederland. Het zou nog ruim tien jaar duren voor er daadwerkelijk gebouwd werd. De nieuwe huizen (228) staan in de wijk Oostgaarde. Hier wonen nog steeds veel Molukkers.

Ten slotte

IJsseloord kent een roerige geschiedenis en speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland. Op een later moment zullen we wat dieper ingaan op die geschiedenis. Het bord op de dijk is redelijk neutraal en zegt niets over de schermutselingen. Er wordt echter wel aan gememoreerd dat de Molukkers op bevel naar Nederland zijn gekomen. Als je nu door de wijk loopt kan die geschiedenis je makkelijk ontgaan omdat niets in de structuur van de wijk aan het woonoord herinnert. Er staan luxe woningen die optimaal gebruik maken van het uitzicht over de dijk, terwijl het kamp beschut lag achter de dijk.

IMG_2540

 

 

 

 

 

 

Aan de andere kant

Inleiding

Zaterdag 2 maart ging ik in de Rotterdamse Schouwburg naar het toneelstuk ‘Aan de andere kant; een tijdelijk verblijf’ van theatergroep Adat. Het leek even of ik stiekem een familiefeestje was binnengeslopen want ik heb nog nooit in de schouwburg meegemaakt dat bijna iedereen in het publiek elkaar groet en omhelst.

De opstelling was anders dan normaal in de kleine zaal, er waren twee tribunes tegenover elkaar en de spelers stonden in het midden met decorstukken aan de zijkant. Een orkestje van vijf man/vrouw zat naast de kleinste tribune. Er werd verzocht geen foto’s te maken dus U moet het doen met de voorkant van de folder.

img_3725

Het toneelstuk

Het stuk begon met de projectie van het lied Toma Maju Trus (aan de andere kant) featuring Tangarine. Muziek zou door de hele voorstelling een belangrijke rol spelen net als de Molukse taal. Het meeste Moluks werd vertaald, maar de grapjes soms niet. Daardoor was ik soms wat laat met de lach of begreep ik het fijne er niet van. Toch is de voorstelling zeker een aanrader ook als je geen Moluks spreekt.

Het verhaal speelt zich af zestien jaar nadat Theus Melanesy (Roger Goudsmit) en Gabriela Melanesy (Nynke Heeg) in Nederland zijn aangekomen. Ze hebben al die tijd in een woonoord gewoond, het wordt niet expliciet gezegd, maar het lijkt te gaan om Schattenberg, en staan nu op het punt een eigen huis in een Molukse wijk te krijgen. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Gabriela die dingen uitlegt, terwijl Theus vooral het leed wat hij ervaart verbeeld. Theus wordt rauw gespeeld en het is dan ook niet altijd makkelijk om ernaar te kijken. Vooral de scene waarin hij nachtmerries heeft is zeer indrukwekkend, met zes personen die in een strak ritme met stokken op de grond slaan. Het uitbeelden van onmacht en geweld wordt niet geschuwd. En er wordt mooi gebruik gemaakt van het koor en kleine groepjes mensen die het stuk met hun commentaar verlichten. Er is ook plek voor humor zodat je af en toe als publiek even op adem kunt komen.  Het stuk eindigt als ze uiteindelijk naar hun nieuwe huis vertrekken.

Ten slotte

Na de voorstelling werd verteld dat het stuk opgedragen was aan Tommy Ferdinandus die steel gitaar speelde. Twee weken ervoor tijdens de voorstelling was hij onwel geworden en overleden aan een hartstilstand. Het was voor de crew de eerste keer dat ze weer optraden na dit grote verlies. Het was dus zeer emotioneel, speciaal voor de vrouw van Tommy, Mina die het koor begeleiden. Misschien dat hierdoor de emoties zo van het spel af spatten. Ik wens hun allen sterkte met het verlies en speciaal Mevrouw Mina Ferdinandus. Al met al een indrukwekkende voorstelling door een indrukwekkende groep mensen.

En nog snel een luchtfoto van Genapium

Naar aanleiding van onze blog over Genapium kregen we van de heer Herman Schonewille nog een foto toegestuurd. Deze willen wij U natuurlijk niet onthouden.

1974 Gennep vogelbuurt Nieuw 1

Wat bijzonder is aan de foto is dat het heel goed laat zien dat het woonoord anders gestructureerd is dan de omliggende bebouwing. Het kamp Genapium wordt omringd door bomenrijen. Genapium ligt midden in een woonwijk, maar is ook duidelijk afgeschermd en niet van alle kanten toegankelijk zoals de gewone straten. Daarnaast is het belang van het centrale veld goed zichtbaar. De foto laat zien dat er een aparte gemeenschap binnen de gemeenschap is.

 

Bezoek aan kamp Almere

Inleiding

Vanwege een familiebezoek was ik toevallig in de buurt van kamp Almere te Huizen (Noord-Holland). Het was een mooie winterse namiddag dus alle reden om te gaan kijken. En het was makkelijk te vinden, omdat Mevrouw J.C. Tomasilas-Snell ons foto’s had gestuurd van de huidige situatie. Het kamp ligt in een klein stukje natuur; bos en hei met grote grazers. Idyllisch voor een vrijdag middag, maar het is meteen duidelijk dat dit kamp ver van de bewoonde wereld lag met als dichts bijzijnde bewoning luxe villa’s.

Locatie

Kamp Almere ligt aan de Oud Bussummerweg en de Langerhuizerweg, zoals te zien op de topografische kaart uit 1964.

Screen Shot 2018-08-21 at 15.57.33
Topografische kaart uit 1964.

Het kamp is van maart 1951 tot 1972 in gebruik geweest als Moluks woonoord. Veel gezinnen in het kamp waren met de eerste aankomst van de Kota Inten in Nederland gekomen. Ron Sabandar vertelt in een interview op de website van Maluku Huizen  dat het kamp betond uit 13 barakken voor gezinnen en vrijgezellen, een beheerdersbarak bij de ingang, een kolen/turf barak, een kerk/ontspanningsruimte, een badhuis, een washok, en een centrale keuken. Van dit alles is niets meer te zien. Het enige wat er nog staat is het PEN-huisje dat uit de opsomming van Ron Sabandar ontbreekt omdat het waarschijnlijk geen belangrijke rol speelde in de ervaring/herinnering van het kamp.

IMG_2485

Echter het belang van een dergelijk restant op de plek van kamp Almere blijkt uit het feit dat mensen zich willen verbinden met de plek, zoals blijkt uit de graffiti op het PEN-huisje. De verschillende graffiti duidt op zowel een politieke (zie hierboven) als persoonlijke (zie hieronder) band met de plek van het voormalige kamp Almere.

IMG_2503

Maar ook het monument bij de ingang van het kamp laat de betrokkenheid met de plek zien, waar vele mensen een groot deel van hun leven gewoond hebben onder bijzondere omstandigheden, die tegelijk saamhorig en zwaar konden zijn.

IMG_2458

Van het kamp zelf is weinig overgebleven. Er staat nu een bos met smalle paadjes er doorheen. Als je goed kijkt zie je nog wel op verschillende plekken in het bos straat/bakstenen liggen. De opzet van het kamp is echter niet meer terug te zien, omdat overal bomen staan. Het wandelpad links van het PEN-huisje lijkt de begrenzing van het kamp aan te geven. Hier zijn ook nog een waterpunt en wat PWN paaltjes te zien.

De plek van het kamp Almere is vrij toegankelijk en wordt veel gebruikt door recreanten en bewoners uit de omliggende villawijken. De villa’s tonen wel een sterk contrast met de destijds schamele barakken. De rijken van Nederland woonde op een steenworp afstand van de Molukkers die hun land hadden verlaten voor een ongewisse toekomst en met hun gezin rond moesten komen van enkele guldens per week. Een deel van de kampbewoners heeft zich permanent in Huizen gevestigd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Maquettes van Genapium

Als archeologen zijn we gewend naar de materiële resten te kijken en dan in ons hoofd een beeld te vormen van hoe het eruit zag. We zijn goed in het lezen van plattegronden en deze te vertalen naar verhalen over het verleden. Sinds het artikel van Jobbe in Marinjo en onze blogs hebben  verschillende mensen ons informatie toegestuurd. Daar zijn we dankbaar voor omdat het ons beeld van de Molukse woonoorden completer maakt. En in een enkel geval hoeven we helemaal geen vertaalslag te maken, want dan wordt het beeld in 3d gepresenteerd, zoals bij de foto’s die mevrouw J.C. Tomasila-Snell ons stuurde met daarop de Maquettes van Genapium, te Gennep, Limburg.

CCI14012019_0001
Het eerste kleine kamp Genapium, maquette gemaakt in 1991 door de heer M.O. Tomasila. (foto van J.C. Tomasila-Snell)

Genapium werd in mei 1951 in gebruik genomen als Moluks woonoord. Dit woonoord was lang in gebruik, tot 1979 maarliefst. Het is dan ook niet verwonderlijk dat dit woonoord twee fasen heeft gekend, waarbij in 1959 het nieuwe woonoord werd gebouwd. Eveneens met houten barakken.

Eerste fase Genapium

De maquette van het eerste kamp laat de karakteristieke schoorstenen goed zien die op veel barakken in Molukse woonoorden stonden. De symmetrische opzet van het kamp rond een open veld met vlaggenmast zien we ook terug in veel woonoorden. Ramen en deuren zijn op de gebouwen ingetekend wat het geheel afmaakt. Wat misschien wel heel tekenend is, is het hek dat om het kamp geplaatst is, dit is meestal afwezig bij plattegronden. Hierdoor wordt het afgeschermde en gesloten karakter inzichtelijk.

Tweede fase Genapium

De tweede fase van het woonoord Genapium heeft een andere opzet. De maquette laat een open kamp zien met bomen en beplanting, zonder hek. Ook als is er nog steeds een centraal veld met een vlaggenmast, de barakken zijn hier niet meer rondom geplaatst, maar liggen dwars op het veld. Dit geeft meer het idee van straten met huizen. Het wonen lijkt zo meer gescheiden van de andere kampactiviteiten. De hoge schoorstenen ontbreken op de barakken, maar er zal toch een afvoer van stookgassen geweest moeten zijn. Misschien is hier wat artistieke vrijheid genomen. Jammer genoeg kon ik geen foto vinden van de buitenkant van de gebouwen van het kamp om te kijken of de barakken inderdaad geen schoorstenen hadden. Het mooie aan deze maquette is dat ook het reliëf meegenomen is en duidelijk te zien is dat het gebouw achter in het kamp verhoogd ligt ten opzichte van de rest. De vorm van het gebouw doet vermoeden dat het in hier om een gezelschapsruimte/kerk gaat.

DSC_0008
Het tweede grotere kamp Genapium, maquette gemaakt in 2016, door de heer B. Lekatompessy. (foto van J.C. Tomasila-Snell)

De zorg en aandacht die beide heren hebben laten zien bij het maken van de maquettes geeft ons naast informatie ook plezier. Het is interessant om naar de maquettes te kijken en vanzelf ga je de mensen die er woonden er bij bedenken. Je ziet ze lopen over de paadjes en een praatje maken voor de barak.

 

Kruiningen in detail

Met behulp van de Molukse gemeenschap wordt het beeld van de woonoorden steeds completer. Dit keer was het de heer Max Surusiay die ons informatie stuurde over de woonoorden in Kruiningen en vooral Kruiningen II waar hij als kind gewoond heeft.

In een eerder post heeft Ivar al verteld over ons bezoek aan het woonoord vorig jaar, waar we nog de nodige overblijfselen tegenkwamen, maar waar ook de laatste barak  verdween. De heer Surusiay heeft onze kennis verdiept met gedetailleerde plattegronden en het verhaal dat hij heeft opgetekend over zijn verblijf in Kruiningen II.

4119D2D3CD9A4EDA9FEECFEA3E38D9A7
Luchtfoto van Kruiningen I (linksonder) en Kruiningen II (rechtsboven), foto Max Surusiay.

De luchtfoto laat de opzet van de kampen zien en hun positie ten opzichte van elkaar, maar de door de heer Surusiay getekende  kaarten geven een gedetailleerder beeld van de individuele kampen.

F37CE4205127461EB8D5CA4F3BE686B8

Plattegrond van Kruiningen I, uit het hoofd getekend door Max Surusiay, met de woonbarakken, de beheerders barak, een ontspanningslokaal annex kerk, een schuur, een doucheruimte en de keukenbarak, die wij in 2018 fotografeerden.

Als we de huidige Googlemaps vergelijken met de oude luchtfoto lijkt de locatie van de keukenbarak op de plattegrond het derde roze dak vanaf linksboven naar beneden te zijn. De omgeving is echter niet zo eenvoudig over te plaatsen omdat sloten en percelen veranderd zijn.

F5A9CC6F64074AC4BC6E23488C34F297
Plattegrond van Kruiningen II uit het hoofd getekend door Max Surusiay. De layout verschilt van Kruiningen I maar bevat dezelfde soort gebouwen. Onder is de beheerders barak, rechts daarboven  het ontspanningslokaal, annex kerk, daarboven het badhuis, dan de keuken en rechts daarvan de schuur.  De andere gebouwen zijn woonbarakken waarvan de twee kleine bovenin later zijn toegevoegd.

Een woonbarak in Kruiningen II gaf plaats aan vier gezinnen en bestond uit een voorkamer, slaapkamer, eethoek, keuken en toilet.

9F987CD40B8740E59632CC93FB67A880

De ruimtes werden gescheiden door houten wanden, maar in de keuken en de wc liepen die niet door tot het plafond. Dit leidde tot overlast van geluid en geur. Om het maar niet over hygiëne te hebben met de wc naast de keuken geplaatst. Een paar platen hout hadden hier het wooncomfort en de privacy enorm kunnen verbeteren. Maar volgens de heer Surusiay zat er ook een voordeel aan verbonden omdat hij zo mee kon luisteren met de oudere jongeren in de naastgelegen woningen. Hij kon zo kennismaken met de populaire muziek van die tijd.

Met de hygiëne in het kamp was het sowieso niet zo goed gesteld omdat het riool op de nabij gelegen sloot afwaterde. De heer Surusiay heeft hier onderzoek naar gedaan en kwam erachter dat er wel geadviseerd was om de kampen op het gemeentelijk riool aan te sluiten, maar dat dit nooit gebeurd is, waarschijnlijk vanwege het geld.

Voor ons als hedendaagse archeologen is dit soort informatie van groot belang omdat dit ons inzicht geeft in de gebouwde omgeving en infrastructuur. Hierdoor weten we wat voor sporen wij kunnen verwachten. We hoeven dus niet op zoek naar een aansluiting op het gemeenteriool.

 

 

 

 

 

 

 

 

Van Eind van ’t Diep naar Wouw

De zoektocht naar Eind van ’t Diep kreeg een zijspoor toen we er door Evert Solisa op werden gewezen dat kamp Wouw in Noord-Brabant ook zo’n woonoord is waar bijna niets over te vinden is als je krantenonderzoek doet. Wij hadden dat ook al ondervonden en waren dus erg blij dat Evert de tijd heeft genomen om met marjolijn in gesprek te gaan. Evert had ons al eerder foto’s gestuurd maar die waren op de plank blijven liggen omdat we nog geen goede plek hadden gevonden om ze in een verhaal te plaatsen.  Na een hartelijke ontvangst door Evert en zijn vrouw Tuty in januari dit jaar is er genoeg om te schrijven.

Kamp Wouw

De locatie van Kamp Wouw was ons al bekend, door middel van onderzoek naar topografische kaarten. Op de kaart van 1962 is het kamp duidelijk is ingetekend (ongeveer midden kaart, links van de Hilsestraat, later Plantagebaan genoemd).

screen shot 2018-08-29 at 10.55.06

Evert kon ons echter een veel meer gedetailleerde kaart van het kamp geven met bijbehorende foto’s zodat je tegelijk een indruk krijgt van de indeling van het woonoord en hoe het eruit zag qua gebouwen (zie hieronder, tekeningen en foto’s via Evert Solisa).

00b_indeling kamp wpuw in de ambonezen periode_4

Wat echter veel indrukwekkender is, is de levendige herinnering die Evert nog van het kamp heeft. Moeiteloos kon hij nog de namen noemen van de negen gezinnen die in het kamp woonden. Ook al waren er kleine veranderingen in bewoners, de meeste woonden er vele jaren. Er was dan ook een goede sfeer in dit kleinschalige kamp, dat dertien jaar bewoond werd.

De familie Solisa kwam in het kamp vanuit Vught, waar ze zich niet thuis gevoeld hadden. Na een jaar in het kamp Lunetten was de familie blij dat ze in dit kleine kamp kwamen waar misschien minder algemene voorzieningen waren, maar de persoonlijke voorzieningen een stuk beter. Al moeten we eerlijk zeggen dat het nog steeds niet ideaal was om met een gezin met meerdere kinderen in een woning met minimale afscheidingen te wonen.  De familie Solisa woonde in een van de nissenhutten, of eigenlijk anderhalve hut.

05a_rarak sèng = nissenbarak

De nissenhutten in Wouw zien er bijzonder uit met hun kleine geveltjes alsof het om reguliere huisjes gaat (foto Evert Solisa, hij staat zelf voor de deur van hun woning).

Het kamp lag redelijk ver van het dorp en de kinderen in het kamp vermaakten zich met spelletjes zoals knikkeren, kastibal en patulele.  Volgens Evert speelde de Molukse kinderen echter wel fanatieker dan de Nederlandse kinderen, zoals later bleek op het schoolplein.

Toen Evert wat ouder was, kwam ander vertier voort uit het maken van muziek en al jong speelde hij in bandjes. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de foto van zijn eerste optreden in Wouw hieronder (foto Evert Solisa).

1ste optreden voor wouwsw publiek 1960

Het leven in Wouw was beter, maar dit wil niet zeggen dat het comfortabel of zonder spanning was. Het kamp werd ’s winter geteisterd door knaagdierplagen, waarbij de muizen gewoon over de bedden liepen. Nadat een keer zelfs een rat door de keukenafvoer naar binnen was gekomen, werden er roosters over de afvoeren geplaatst want een rat in huis ging toch echt te ver.

Nadat het kamp verlaten was, is het afgebroken en het is nu een boomkwekerij. Tegenwoordig is er in Wouw niets meer wat aan de Molukse bewoning herinnert. Zelfs de drie kindergraven, waaronder het graf van het broertje van Evert, zijn verplaatst vanwege infrastructurele projecten.

Natuurlijk is er nog veel meer te vertellen over kamp Wouw want Evert heeft meerdere uren gepraat. Daarnaast heeft hij me in contact gebracht met Jan de Bont die een boekje heeft gemaakt over kamp Wouw. Deze informatie moet echter nog verwerkt worden. Deze tekst was alvast een tipje van de sluier gelicht.

Eind van ’t Diep: de locatie

In een vorige blogpost over krantenonderzoek lieten we weten dat we de locatie van het woonoord Eind van “t Diep niet hadden gevonden. Volgens ons onderzoek moesten de barakken van het kamp in ieder geval tot 1962 bestaan hebben, maar we konden het niet vinden op oude kaarten. Gelukkig zijn er actieve lezers van ons blog die meer weten en dat ook delen.

De lezer helpt ons verder

Onze blogpost was gedeeld in de facebook groep Oude Foto’s van “Het Kampleven & Het Wijkgebeuren” Der Suku Malukuwaar. En gelukkig reageerde de heer Daniel Hiariej met de volgende tekst:

Kamp Eind van ’t Diep ligt namelijk in het verlengde van kamp Beenderibben. Daar werden uitsluitend de Molukse vrijgezellen mannen in gehuisvest en iets verder van Eind van ’t Diep lag toen ook het kamp De Kikkerij waar ook door uitsluitend Molukse vrijgezellen mannen bewoond werd. Deze kampen liggen hemelsbreed tussen Steenwijk en Blokzijl. Deze 3 genoemde kampen waren destijds de zogenaamde DUW-kampen (Dienst Uitvoerend Werken) waar na de oorlog de vele werkloze mannen werden ondergebracht om bijvoorbeeld heidevelden in cultuur te brengen voor de landbouw.

Door het opnieuw bekijken van de oude kaarten blijkt dat we het kamp wel al gezien hadden, maar niet herkend. Omdat kamp de Weerribben genoemd wordt, terwijl bij kamp Eind van ’t Diep alleen de plaatsnaam staat en het kamp zelf niet genoemd wordt.

screen shot 2018-08-11 at 17.31.56
Topografische kaart 1960

Dit werd bevestigd door de heer Herman Schonewille die ons een kaart stuurde  met de verschillende kampen ingetekend. Hierdoor was er geen twijfel meer mogelijk waar het kamp Eind van ’t Diep gesitueerd was.

locatie (4)
Kaart van de heer Herman Schonewille met de verschillende kampen benoemd.

Hij stuurde ons tevens twee foto’s van het kamp.  Onderstaand is een foto uit 1939 dat de een idee geeft van de indeling van het kamp.

eind van t'diep 1939

De heer Schonewille stuurde ook nog een pdf met een overzicht van de geschiedenis van het kamp, zodat we nu meer gedetailleerde kennis van het kamp hebben. Een kamp dat al sinds 1939 door verschillende groepen bewoond werd, niet altijd vrijwillig. In de tekst staat dat het kamp van 1951 tot en met 1956  bewoond door Molukse vrijgezellen. Terwijl in andere bronnen altijd een kortere duur wordt aangehouden van enkele maanden in 1951.

Nieuwe vragen

Dankzij de lezer zijn wij dus weer een stukje verder in ons onderzoek. Maar hun antwoord roept ook weer nieuwe vragen op. Want kamp De Kikkerij is volgens de officiële lijsten geen Moluks woonoord. Is dit kamp tussen de mazen van de bureaucratie geschoten? Was het zo kort in gebruik dat er geen melding van gemaakt is? En is kamp Eind van ’t Diep langer in gebruik geweest dan meestal wordt aangenomen?

Zo zie je maar weer als één puzzelstukje is opgelost, blijkt de puzzel alleen maar groter en moeten we op zoek gaan naar informatie over Moluks woonoord nummer 91 De Kikkerij.

 

 

 

 

Krantenonderzoek: Eind van ’t Diep als bijvangst.

Inleiding

Het onderzoek naar de Molukse woonoorden wordt op verschillende manieren gedaan, waarbij het bezoek aan de locaties van de woonoorden het meest tot de verbeelding spreekt. Maar er vindt ook ander onderzoek plaats dat minder zichtbaar is, zoals het doorzoeken van oude krantenberichten met behulp van de website Delpher. Hier kun je verschillende regionale en nationale dagbladen raadplegen met behulp van zoektermen. Dit geeft een beeld van hoe de woonoorden in de media besproken werden. Dit zal voor de meeste Nederlanders destijds de hoofdbron van informatie zijn geweest met betrekking tot de Molukse woonoorden. Daarnaast geven de krantenartikelen inzicht in het ontstaan, het gebruik en de ontmanteling van de woonoorden.

Zoektermen

Bij dit soort onderzoek is het belangrijk dat je de juiste zoektermen weet want als je op Moluks zoekt zal je weinig over de woonoorden vinden, omdat ten tijde van hun gebruik de term Ambonees gebruikt werd. Daarnaast zijn sommige namen van woonoorden makkelijker te onderzoeken dan anderen. Het woonoord Eind van ’t Diep is zo’n moeilijk te vinden woonoord, waar sowieso weinig informatie over beschikbaar is waardoor je soms denkt: ‘heeft het wel bestaan?’ Het is zoeken naar een naald in de hooiberg. De naam Eind van ’t Diep geeft bij een zoekopdracht namelijk enorm veel artikelen die niet op het woonoord slaan maar over zaken gaan die ‘op het eind lopen’ of ‘diep gaan’, om maar wat voorbeelden te noemen.

krantenonderzoek_62_08_27_friese_koerier

artikel uit de Friese Koerier

Gelukkige vondst

Gelukkig doen wij onderzoek naar alle woonoorden en dan blijkt informatie over Eind van ’t Diep bijvangst te zijn bij het zoeken naar andere makkelijker te vinden woonoorden zoals Beenderribben. Hierdoor weten we dat Eind van ’t Diep echt bestaan heeft. En het frappante is uit Het Parool en de Friese Koerier van 27 augustus 1962 weten we dat de barakken van het kamp Eind van ’t Diep in 1962 nog bestonden terwijl die van de Beenderribben al gesloopt waren. Zo wordt met elke stap in het onderzoek weer een klein stukje kennis toegevoegd zodat we een beter beeld krijgen van alle Molukse woonoorden in Nederland. De exacte locatie van Eind van ’t Diep is ons nog niet bekend. Als U het weet, laat het ons horen.

Voor dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van http://www.delpher.nl