Persbericht: open dag veldwerk

Balk / Harich 14-09-2022 – In september gaan Molukse oud-bewoners archeologisch onderzoek doen in het voormalige woonoord Kamp Wyldemerck bij Balk. Op 25 september is er van 12.00 uur tot 16.00 een open dag voor het publiek. Iedereen met interesse in de geschiedenis van Wyldemerck en haar bewoners is welkom om te komen kijken.

Het onderzoek vindt plaats in Kamp Wyldemerck bij Balk, in de gemeente Fryske Marren. Dit kamp was tussen 1954 en 1969 het enige islamitische Molukse woonoord van Nederland. In juni j.l. voerden de deelnemers, waaronder veel oud-bewoners en enkele mensen uit Balk, al een veldinspectie uit en ontdekten de oorspronkelijke locatie van de moskee (Zie ons eerdere persbericht met video). Kennis over deze plek was verloren gegaan. De moskee van Wyldemerck is van groot belang voor de Molukse geschiedenis, maar ook voor de Nederlandse, omdat het de eerste moskee was met een minaret.

Op het aankomende tweede veldwerk-weekend gaan we verder onderzoek doen naar het kamp. Het doel is om de locatie van de moskee en een aantal (woon)barakken nu definitief vast te stellen en te ontdekken wat er nog van rest. Deze sporen zullen archeologisch worden onderzocht en ingemeten met hulp van het Groningen Institute of Archaeology van de Rijksuniversiteit.

Onderzoek bij de plek van de moskee.

Het project ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’ is het eerste participatieproject waarin Molukkers zelf archeologisch onderzoek doen naar hun voormalige woonoord. Volgens organisatoren marjolijn kok en Jobbe Wijnen markeert dit een omslag in het denken over archeologie en publiek in Nederland: “Voor nieuwe Nederlanders, zoals de Molukkers, heeft de reguliere archeologische monumentenzorg nauwelijks betekenis”, zegt Wijnen. “Er wordt immers zelden onderzoek gedaan naar sporen die voor hen relevant zijn. Staatsbosbeheer geeft met dit project een belangrijk signaal, want alle woonoorden staan daarmee in potentie op de kaart als archeologisch erfgoed, waar de Molukse gemeenschap wat over te vinden heeft.” 

Op 25 september, van 12.00 tot 16.00 uur houden het project een Open Middag voor het publiek, waarbij we met name bewoners uit Balk en wijde omgeving van harte uitnodigen. De uitwisseling tussen oud bewoners en omwonenden vinden we belangrijk, omdat het verhaal van Wyldemerck een belangrijk stuk van de geschiedenis is van de Friese Meren. U kunt komen kijken bij de werkzaamheden en in gesprek te gaan met de deelnemers. Er worden rondleidingen gegeven langs de werkzaamheden.

Over Kamp Wyldemerck

Vanaf 1951 waren er in Nederland 90 woonoorden waar ongeveer 12.500 Molukkers, voornamelijk oud-KNIL militairen uit voormalig Nederlands-Indië, werden gehuisvest. Vaak gebeurde dit in voormalige werk- en concentratiekampen die al stamden uit de Tweede Wereldoorlog. Tussen 1954 en 1969 was ook bij Balk, Friesland zo’n woonoord gevestigd waar enkele honderden Molukkers bijna 15 jaar verbleven onder moeilijke omstandigheden. Het bijzondere aan Wyldemerck was dat dit kamp speciaal bestemd was voor islamitische Molukkers. In 1956 werd hier de tweede moskee in Nederland gebouwd, tevens de eerste moskee in Nederland met een minaret. 

In 1969 vertrokken de bewoners (voornamelijk) naar Molukse wijken in Ridderkerk en Waalwijk en werden de barakken gesloopt of verkocht. Snel nam de natuur het terrein over en inmiddels is het kamp alleen nog archeologisch aanwezig in sporen in- en op de bodem. Oud-bewoners en hun familie zijn altijd blijven terugkeren naar de plek en hebben vaak goede relaties onderhouden met hun Friese vrienden in de omgeving van Balk. 

Over het project Wyldemerck

Staatsbosbeheer is eigenaar van het bos Wyldemerck en koestert al jaren de wens om meer met de geschiedenis van het terrein te doen. Dit leidde begin 2022 tot de start van het project ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’, dat gezien kan worden als één van de pilotprojecten archeologie participatie in het kader van het Programma Faro van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het project is ontworpen door samenwerkingsverband Moluks Erfgoed (molukserfgoed.com) en wordt uitgevoerd met als partners Staatsbosbeheer, het Moluks Historisch Museum, de Stichting Vrienden van BOEi (penvoerder), de gemeente Fryske Marren, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Rijksuniversiteit Groningen. Het Fonds voor Cultuurparticipatie verstrekte subsidie voor de uitvoering. Het programma wordt geleid door marjolijn kok* en Jobbe Wijnen. De bijeenkomsten vinden in 2022 plaats bij het Moluks Historisch Museum in Den Haag (Sophiahof) en tijdens enkele archeologische veldbezoeken in Wyldemerck zelf. We komen nog altijd graag in contact met oud-bewoners, hun familie, omwonenden in Harich/Balk en anderen die een relatie hebben tot het voormalig woonoord Wyldemerck en die we van harte uitnodigen om mee te doen. Herkent u zich in deze beschrijving, neem dan contact op met ons.

Voorbereiding veldwerk Wyldemerck

Na de zomerstop gingen we 3 September aan de slag bij het Moluks Historisch Museum. De bevindingen van de veldverkenning in juni werden besproken. Het was duidelijk dat het terugvinden van de barakken niet eenvoudig was vanwege de begroeiing. Het kamp dat relatief veel open plekken had was dichtgegroeid en sommige paden waren verdwenen of verlegd. Nu moesten we gaan beslissen wat we tijdens het veldwerk op 24 en 25 september gaan doen. Als je mee wilt doen kun je je nog aanmelden via wyldemerck@gmail.com.

Iedereen was het er over eens dat het mooi zou zijn om de oude paden weer in ere te herstellen zodat je je makkelijker kunt oriënteren in het bos. Hier hoeven we echter geen uitgebreid onderzoek voor te doen. Aan de hand van oude kaarten is dit goed te doen. Zelfs de maat van de wegen is aangegeven.

Kaart van Moluks kamp Wyldemerck waarbij de wegen met hun breedte zijn aangeven.
Kaart van kamp Wyldemerck waarbij de wegen met hun breedte zijn aangeven. Met dank aan Ghani vd Bergh.

Voor de meeste deelnemers was de eigen woonbarak de belangrijkste plek in het kamp. Ook omdat men nog kind was en vaak niet ver van de barak mocht spelen. En hier heeft iedereen dus de meeste herinneringen aan. Het zou echter moeilijk zijn om te kiezen welke woonbarak we verder zouden onderzoeken want dat zijn er simpelweg teveel. Maar omdat duidelijk was geworden dat het terugvinden van de lokatie van de barakken niet zo eenvoudig is, werd besloten dat het goed zou zijn als ze wel gelokaliseerd en ingemeten worden door de veldtechnici van de Rijksuniversiteit Groningen die aangeboden hebben om het veldwerk te ondersteunen. Maar we gaan ze niet verder onderzoeken.

Uiteindelijk werd door de deelnemers besloten dat voor het verhaal van het kamp de gedeelde geschiedenis belangrijk is en daarom de gebouwen die door iedereen bezocht werden verder onderzocht worden. Op nummer 1 staat natuurlijk de moskee met de minaret, die het kamp uniek maken. De lokatie is in juni al teruggevonden (kijk hier de video), nu willen we vaststellen of er nog bouwmaterialen terug te vinden zijn en de exacte afmetingen bepaald kunnen worden.

De moskee met minaret in Molukse kamp Wyldemerck. Foto Moluks Historisch Museum D0002.
De moskee met minaret in kamp Wyldemerck. Foto Moluks Historisch Museum D0002.


Als tweede plek willen we het badhuis onderzoeken. Dit is de plek waar de moeders veel tijd doorbrachten omdat hier de was werd gedaan. Het belang van de moeders voor het draaiende houden van de kinderrijke gezinnen was groot en zij werkten daar hard aan. In het badhuis waren ook 8 douches die vooral door de mannen en wat oudere jongens werden gebruikt. Dit gebouw had de meeste harde infrastructuur zoals riolering, wasbakken en stenen scheidingsmuurtjes, en we willen kijken of daar nog wat van terug te vinden is.

Daar vlak bij lag de school en kantine barak. Die willen we ook graag onderzoeken omdat iedereen hier kwam, vooral in het begin toen hier het eten gehaald moest worden. En later de kinderen die naar school gingen. Later werd er ook nog een kleuterschooltje gemaakt van een kleine barak. Als de tijd en de middelen het toestaan gaan we daar ook naar kijken.

Al met al was het fijn om elkaar weer te zien na de vakantiestop. En we hebben meteen weer veel werk voor de boeg. We hebben er zin in om met zijn allen naar Wyldemerck te gaan en samen met anderen dit stukje geschiedenis weer tot leven te brengen. Op zondag 25 september houden we een open dag en is iedereen welkom.

Workshop historisch onderzoek

Afgelopen week hadden we een workshop historisch onderzoek met Huib Akihary conservator van het Moluks Historisch Museum. Nu kan iedereen zelf de slag deze zomer met historisch onderzoek naar Kamp Wyldemerck vanaf je eigen PC of tablet.

Wist je dat ELKE Molukse familie een persoonlijk dossier bij het CAZ heeft dat nog steeds wordt bewaard in Den Haag bij het Nationaal Archief? Je kan er zelf naar op zoek (maar niet alles is toegankelijk).

Heb je de enquête al ingevuld? Zo niet doe dat dan alsnog of stuur een mailtje voor de link.

Hieronder geven we opnieuw de links naar de belangrijkste websites waar je zelf onderzoek kan doen:

Als je onderzoek doet denk er dan aan om verschillende spellingen te gebruiken om meer te vinden zoals Wyldemerck en Wyldemerk. Zorg dat je alles dat je vindt in de archieven ook in de drive zet (mail ons als je de link niet hebt gehad).

Het project heeft nu een ‘zomerreces’ tot 3 september. Dan gaan we in Museum Sophiahof het veldwerk voorbereiden van 24 en 25 september. Zet die data vast in je agenda.

En heb je de enquête al ingevuld? Zo niet doe dat dan alsnog of stuur een mail, dan sturen we je de link.

Goede zomer en tot dan!

marjolijn en Jobbe

Deelnemers doen zelf onderzoek tijdens de workshop van Huib Akihary in het Moluks Historisch Museum.
Deelnemers doen zelf onderzoek tijdens de workshop van Huib Akihary.

Eindelijk samen zoeken in Wyldemerck en de terugvondst van de moskee.

Afgelopen zaterdag was het zover, met de bus vanuit Waalwijk via Ridderkerk naar Wyldemerck in Friesland. Iedereen had er zo veel zin in dat we zelfs ruim op tijd konden vertrekken. Met 37 mensen in de bus en nog meer mensen in Wyldemerck zelf was het een gezellige drukte in het oude woonoord. Staatsbosbeheer had gezorgd voor banken en tafels bij het monument en daar werd meteen druk gebruik van gemaakt voor een gezamenlijke picknick. En als je met Molukse mensen op stap bent kun je je Nederlandse boterhammen in de tas laten zitten. Overal zat iedereen lekker te eten en werd er royaal gedeeld. De plakrijst en kip met ingelegde komkommers was heerlijk en s’morgens in alle vroegte vers bereid.

Het lekkere eten dat in alle vroegte vers was bereid, werd in een moderne rantang meeegenomen voor de veldinspectie in Moluks Woonoord Wyldemerck. Still, line kramer.
Het lekkere eten dat in alle vroegte vers was bereid, werd in een moderne rantang meeegenomen, video-still, line kramer.

Na de lunch was er een korte uitleg over de dag en al snel was iedereen in groepjes het bos in verdwenen. De bedoeling was dat men in groepjes de barak waar men gewoond had of een lievelingsplek proberen terug te vinden. Het uiterlijk van het kamp is namelijk enorm veranderd. Paden zijn verdwenen en open plekken zoals de speelweide zijn dichtgegroeid. De een lijkt nog moeiteloos de weg te vinden terwijl de ander de weg kwijt raakt. Al snel was er in de groepjes discussie over waar de barakken precies stonden. De afstanden zijn voor een kind toch anders dan voor een volwassene.

Verhalen en vondsten

Tijdens die discussies kwamen meteen de verhalen naar boven want de locatie werd vooral bepaald via het ophalen van herinneringen zoals het was enkele stappen uit onze barak naar het schooltje, ja maar wij zagen het schooltje direct uit het raam van onze barak. Als men het eens was geworden over de plek werd er een houten paaltje in de grond geslagen met de letter van de barak, of een nummer voor een lievelingsplek. Van deze paaltjes werden daarna door Arfin, Karin en Jobbe de Gps-coördinaten ingemeten. Er werden foto’s genomen en men schreef op wat men zag. Op sommige plekken zij alleen nog afvalhopen te zien die ontstaan waren bij het weghalen van de barakken terwijl op andere plekken nog delen van het riool zichtbaar zijn. Er werden enkele vondsten gedaan, zoals de bovenkant van een kookstelletje (komfoor) zoals door de Centrale Ambonezenzorg werd uitgedeeld en een metalen emmer. Hierdoor kwamen er ook weer herinneringen los. De verhalen die men elkaar vertelden werden zoveel mogelijk direct opgenomen met telefoons. We hadden wel een videograaf mee om de hele dag te documenteren maar zij kon niet overal tegelijk zijn.

De locatie van barak K in Moluks woonoord Wyldemerck aangegeven met piket, foto: Mohammad Lessy.
De locatie van barak K in kamp Wyldemerck aangegeven met piket, foto: Mohammad Lessy.

‘Groeten uit Balk’

Ook bewoners uit de omgeving van uit Balk kwamen langs om herinneringen te delen, bijvoorbeeld omdat zij vroegen vrienden hadden in het kamp, of familie waren van een van de docenten op de schooltjes in het kamp. En ze brachten de groeten over van mensen die niet konden komen. Het was die dag erg druk in het dorp omdat er ook een jubileum was van de voetbalvereniging Balk en veel mensen waren daar naar toe. Dat ze toch wat mensen kwamen of iets lieten horen, laat zien dat er door de vele jaren heen warme banden zijn gebleven tussen de bewoners van Wyldemerck en de Friezen uit de omgeving.

Enkele mensen deden samen het middaggebed en richtte een smeekbede tot de voorouders. Wyldemerck was het enige islamitische Molukse woonoord in Nederland en het geloof speelt dan ook een grote rol. Dit uit zich nu in de twee Molukse moskeeën in Waalwijk en Ridderkerk. Maar op het kamp was ook een moskee, de tweede van Nederland, maar de eerste met een minaret. Deze moskee zou een grote rol gaan spelen in de rest van de middag. Voor de meeste mensen was het vrij duidelijk dat het monument niet op de plek van de moskee staat ook al staat dat op het bijbehorend bordje. Er werd altijd aangenomen dat de resten van een muurtje de fundering van de moskee waren. Voordat we naar Wyldemerck waren gekomen hadden we echter de Actuele Hoogtekaart van Nederland bestudeerd omdat we al twijfelde over de locatie van het muurtje. Deze kaart is online voor iedereen te bekijken. Daar waren de contouren van het oude kamp nog wonderbaarlijk goed te zien. Met behulp van de GPS-coördinaten die Jobbe in een speciale app had gezet konden we in het bos met de telefoon als hulpmiddel de juiste plek vinden. Het groepje met onder andere Huib Akihary van het Moluks Historisch Museum ging op een heel andere manier kijken toen ze doorhadden waar ze naar op zoek waren. Twee hopen zand met daartussen een vlak deel waar de moskee had gestaan. In de hopen zand werden al snel bouwresten gevonden. Omdat dit voor de oud-bewoners de belangrijkste plek in het kamp was besloten we met z’n allen door de bramen te lopen om bijeen te komen op deze plek. Dit was een emotioneel moment en gaf meteen richting voor wat er met het terrein gedaan kon worden. Alle deelnemers vonden dat deze plek weer toegankelijk moest worden door het oude pad dat door de jaren verplaatst was te herstellen.

De hoogtekaart van Moluks woonoord Wyldemerck, bron: www.ahn.nl
De hoogtekaart van kamp Wyldemerck, bron: http://www.ahn.nl

Het was ondertussen tijd om weer naar huis te gaan. Onze partners van Staatsbosbeheer, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, en het Moluks Historisch Museum die ook aanwezig waren zagen nu direct de meerwaarde van een participatief archeologisch onderzoek. De deelnemers zelf waren erg enthousiast en keken weer met nieuwe ogen naar hun oude woonplek. Het was een geslaagde dag die werd afgesloten met muziek en meezingen in de bus. We hebben genoeg verzameld om over na te denken en ons voor te bereiden op een volgend bezoek in september, waarbij we hopen meer inzicht te krijgen in wat er nog over is van het kamp Wyldemerck.

Groepsfoto van de deelnemers aan de veldinspectie in Moluks woonoord Wyldemerck, foto marjolijn kok.
Groepsfoto van de deelnemers aan de veldinspectie, foto marjolijn kok.

Omrop Fryslân was er ook de hele dag bij hun verslag kun je hier lezen en kijken.

Persbericht: Molukkers vinden de oorspronkelijke plaats van hun moskee terug in Kamp Wyldemerck

Balk / Harich 15 juni 2022 – Veertig Molukse oud-bewoners, hun nazaten en enkele lokale bewoners hebben zaterdag jl. de sporen teruggevonden van de moskee van Kamp Wyldemerck in Balk (Friesland). De vondst werd gedaan bij een veldinspectie in het kader van het archeologisch participatieproject ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’.

Afgelopen weekend voerden de deelnemers, waaronder veel oud-bewoners, een veldinspectie uit naar sporen van het enige islamitische Molukse woonoord van Nederland, dat tussen 1954 en 1969 in gebruik was. Het doel was te bepalen wat er nog aan archeologische sporen te zien is van het kamp waar zij waren opgegroeid. In eerdere bijeenkomsten was al stilgestaan bij ieders lievelingsplek. Nu ging men onderzoeken of die nog ter plekke waarneembaar waren en die zo mogelijk te beschrijven. Het was een flinke uitdaging: sinds de afbraak in 1969 is het terrein dichtbegroeid geraakt en zijn een paar belangrijke paden verdwenen. Voorzien van archeologisch gereedschap als jalons, kompas, spoorformulieren, piketten en camera’s op de eigen smartphone, toog men het bos in. Gps op smartphone vergemakkelijkte het zoeken. Ook verhalen van de plek werden met elkaar gedeeld en waar mogelijk opgenomen op video of audio.

De vondst van de moskee

De voormalige moskee van Wyldemerck is een belangrijke plek voor de oud-bewoners. Die waren soms zichtbaar geroerd om bij het huidige monument een dankgebed aan de voorouders te kunnen richten. De moskee Wyldemerck was in 1956 de tweede moskee van Nederland en de eerste met een eigen minaret. In 1969 werd deze echter net als alle barakken afgebroken en verkocht. Een verplaatste moskee-barak werd in 2017 tijdens onderzoek van Ghani van den Berg teruggevonden in het dorp Haskerhorne. De oorspronkelijke locatie van de moskee was wegens overwoekering door bomen en struiken niet met zekerheid vast te stellen. Het monument uit 1997 is daarom niet op de juiste plek gezet, ook omdat toen niet gekapt mocht worden ten behoeve van de plaatsing. Tijdens de veldinspectie wezen deelnemers twee plaatsen aan waar de moskee gestaan kon hebben. Maar welke was de juiste? Raadpleging van historische kaarten en gps-gegevens deed één van de plekken – waar recent bakstenen fundamenten gevonden waren – afvallen. De tweede, nu nieuw gevonden locatie bleek na vergelijk met de hoogtekaart de juiste plek. Direct vroegen deelnemers zich af of het huidige monument niet verplaatst moet worden. Voor een besluit is het nog te vroeg. De plek zelf verdient nader onderzoek en ook moet breder verkend worden hoe het erfgoed van Wyldemerck met inspraak van alle deelnemers het beste versterkt kan worden.

De deelnemers zelf keken terug op een geslaagde dag. Zoals een van hen zei: “Ik kom al jaren bij het monument en niet eerder zijn we op het idee gekomen om onze barak te zoeken. Nu hebben we dat wel gedaan. Eerst zag ik het niet, maar ineens herkende ik de plaats waar mijn broer in de sloot was gevallen en toen kon ik zo naar ons huis toelopen. Het was echt geweldig!” Ook projectleiders marjolijn kok* en Jobbe Wijnen zijn zeer tevreden: “Het was heerlijk om te zien hoe groot het enthousiasme bij de deelnemers is. Maar onderschat niet het signaal dat van dit project uitgaat naar alle Molukkers en mogelijk alle nieuwe Nederlanders. Vanuit de reguliere erfgoedzorg zou je zeggen dat archeologie voor hen geen betekenis heeft, want meestal betreft dat onderzoek naar veel oudere perioden, van vóór zij naar Nederland kwamen. Ons project laat zien dat er wel degelijk ook Molukse archeologie bestaat en dat dit voor hen van waarde is.”

Groepsfoto van de deelnemers aan de veldinspectie.
Foto marjolijn kok.
Deelnemers op de plek van de moskee. Foto marjolijn kok

Algemene informatie:

Over Kamp Wyldemerck

Vanaf 1951 waren er in Nederland 90 woonoorden waar ongeveer 12.500 Molukkers, voornamelijk oud-KNIL militairen uit voormalig Nederlands-Indië, werden gehuisvest. Tussen 1954 en 1969 was ook bij Balk, Friesland, in het voormalige Kamp Wyldemerck van de nationaal socialistische Nederlandse Arbeidsdienst (NAD) zo’n woonoord gevestigd waar enkele honderden Molukkers bijna 15 jaar verbleven onder moeilijke omstandigheden. Het bijzondere aan Wyldemerck was dat dit kamp speciaal bestemd was voor islamitische Molukkers. In 1956 werd hier de tweede moskee in Nederland gebouwd en werd tevens de eerste moskee in Nederland met een minaret. In 1969 vertrokken de bewoners (voornamelijk) naar Molukse wijken in Ridderkerk en Waalwijk en werden de barakken gesloopt of verkocht. Snel nam de natuur het terrein over en inmiddels is het kamp alleen nog archeologisch aanwezig in sporen in- en op de bodem. Oud-bewoners en hun familie zijn altijd blijven terugkeren naar de plek en hebben vaak goede relaties onderhouden met hun Friese vrienden in de omgeving van Balk.

Over het project Wyldemerck

Staatsbosbeheer is eigenaar van het bos Wyldemerck en koestert al jaren de wens om meer met de geschiedenis van het terrein te doen. Dit leidde begin 2022 tot de start van het project ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’, dat gezien kan worden als één van de pilotprojecten archeologie participatie in het kader van het Programma Faro van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het project is ontworpen door samenwerkingsverband Moluks Erfgoed (molukserfgoed.com) en wordt uitgevoerd met als partners Staatbosbeheer, het Moluks Historisch Museum, de Stichting Vrienden van BOEi (penvoerder), de gemeente Fryske Marre en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het Fonds voor Cultuurparticipatie verstrekte subsidie voor de uitvoering. Het programma wordt geleid door marjolijn kok en Jobbe Wijnen. De bijeenkomsten vinden in 2022 plaats bij het Moluks Historisch Museum in Den Haag (Sophiahof) en tijdens enkele archeologische veldbezoeken in Wyldemerck zelf.

We komen nog altijd graag in contact met oud-bewoners, hun familie, omwonenden in Harich/Balk en anderen die een relatie hebben tot het voormalig woonoord Wyldemerck en die we van harte uitnodigen om mee te doen. Herkent u zich in deze beschrijving, neem dan contact op met ons wyldemerck@gmail.com, of kijk op www.molukserfgoed.com.

*Bij publicatie graag naam in kleine letters houden.

Uitleg Veldinspectie

Morgen gaan we op excursie: wij zijn er klaar voor, jullie ook?

Op de valreep nog een video om je vast op weg te helpen met wat we morgen gaan doen. Klik op de link:

Het is veel informatie in een korte video van 6 minuten, maar maak je geen zorgen. Het is alleen bedoeld zodat je het allemaal vast een keer gehoord en gezien hebt. Kijk er één keer naar als je zin en tijd hebt, dat is voldoende, morgen gaan we alles in de bus en in het bos nog eens uitleggen en je krijgt ook een hand-out.

Wij hebben er alvast zin in!

Tot morgen!

Jobbe en marjolijn

Veldfotos maken

Tijdens de excursie gaan we in het bos ‘veldfotos’ maken van de sporen die we vinden. Sporen zijn in dit geval de resten van barakken…maar stel je geen gouden bergen voor, vaak is dit (zeker in het begin) heel lastig om te zien en vaak zie je helemaal geen ‘spoor’ van de barak zelf maar alleen een rare hoop zand op de plek waar de barak eens stond… en verder helemaal niets! Hoe dan ook, dan is die hoop zand je spoor en maak je daar een foto van. Maar hoe doe je dat op een archeologische manier?

Let op, morgen 3 juni is de laatste dag om je aan te melden voor de excursie naar Wyldemerck van 11 juni. Mail ons snel.

Hoe maak je een goede veldfoto?

Er zijn voor de veldinspectie twee soorten foto’s: overzichtsfotos en detailfoto’s. 

Hoe maak je een overzichtsfoto?

  • Steek de jalon (rood-witte stok) als maatstok in de grond midden in de plek, of leg hem op de grond zodat hij in de lengte zichtbaar is op de foto (zie afbeelding, nr 1).
  • Leg ook het papier met het spoornummer van je plek zo neer dat het goed te lezen is op de foto, of laat iemand dit kaartje vasthouden terwijl hij/zij zelf op de plek staat (nr 2). Het spoornummer delen wij je uit.
  • Bepaal met je kompas waar het noorden is en leg je noordpijl-bordje zo neer dat de pijl ook ECHT naar het noorden wijst en op de foto goed zichtbaar is (nr 3).
  • Maak een foto, of twee uit elke een net andere hoek.  
  • De kunst is dat zo te doen dat je het spoor (bijna) helemaal goed kan zien met een beetje van de omgeving, maar niet te dichtbij of te veraf.
  • Administratie: schrijf in je boekje hoeveel en welke foto’s je gemaakt hebt bij je spoor. 
  • Maak daarna een foto zonder de jalon en kaartje en pijl voor eventuele publicatie of tentoonstelling (de piket laat je gewoon staan, die is om de barak later makkelijker terug te vinden).

Hoe maak je een detailfoto?

  • Detailfoto’s maak je op dezelfde manier, maar nu is het overzicht van het spoor in de omgeving minder belangrijk. Maak je foto’s van details die je belangrijk lijken, bijvoorbeeld van een paar stenen die je ziet liggen bij je spoor, een stuk muur, greppel, of vondsten (zonder ze eerste te verplaatsen!)
  • Als je kleine sporen of details fotografeert, dan is de jalon te groot als maatstokje. Gebruik dan je pen.

Detailfoto’s zijn niet altijd nodig. Maak ze waar zinnig, maar niet teveel. De overzichtsfoto’s zijn veel belangrijker. Hierop kunnen we zien hoe de ‘barak’ of spoor er bij ligt in het bos.

Voorbeeldtekening van een overzichtsfoto van het monument in Wyldemerck.
Belangrijkste: het hele monument staat er op, maar toch is de foto dichtbij genoeg om het spoor goed te zien. Zorg dat de hulpmiddelen (1,2,3) goed te zien zijn op de foto en dat de noordpijl inderdaad naar het noorden wijst.

Zelf het kamp zoeken op de AHN

Zaterdag 11 juni gaan we naar Balk om via een ‘veldinspectie’ een eerste blik te werpen op wat er nog van het kamp Wyldemerck te vinden is. Wil je alvast een indruk, dan kun je nu als voorbereiding ook al zelf aan de slag met onderzoek in het Actueel Hoogstebestand.

Vergeet je niet uiterlijk 3 juni op te geven voor de excursie door een mailtje te sturen!

Het Actueel Hoogtebestand Nederland

Bij een veldinspectie gaan we op de eerste plaats in het veld kijken wat er nog te zien is van het kamp. Het gaat vaak om subtiele sporen, die je moet leren herkennen. Soms zie je hier en daar nog een steen, of een ondiepe greppel, maar als je dan beter kijkt, met de kaart in je hand, zie je ineens de lijnen en contouren van een hele barak. Het vraagt enige oefening vóór je in het veld snapt waar je naar kijkt. Dit gaan we in het veld oefenen.

Omdat de sporen zo subtiel zijn, kan het helpen is om vooraf al goed te kijken naar de hoogtekaart van Wyldemerck. Dit kan op de website www.ahn.nl. Dit hoef je niet per se te doen als voorbereiding voor de excursie, het is wat technisch, maar we willen het graag als tip meegeven voor de mensen die het leuk vinden. Het geeft een indruk van waar je in het bos naar kan zoeken.

“Dit hoef je niet per se te doen, het is voor de mensen die het leuk vinden.

Op de nieuwste hoogtekaarten (AHN3 en AHN4) kun je tegenwoordig de kleinste verschillen in hoogte zien en de bomen worden door de techniek weggefilterd. Hoewel het fundament van een barak soms maar 20-30 boven het maaiveld uitsteekt, kunt je ze daardoor soms gewoon zien liggen op de kaart! …en pas op, het is erg verslavend! 🙂

Hoe werkt de AHN website?

Ga naar de website www.ahn.nl, en klik op het icoon ‘AHN viewer’ (zie figuur).

Ga naar de website www.ahn.nl, en klik op het icoon ‘AHN viewer’

Je komt nu in een scherm waar je de kaarten kan bekijken. Als je liefst full screen kijk, klik dan op ‘Alternatief: https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/‘.

Nu moet je nog een paar dingen instellen.

  1. Eerst moet je Kamp Wyldemerck opzoeken. Vul in de zoekbalk links bovenin het scherm (zie figuur) op ‘Balk’. Als je het dorp ziet, volg dan de ‘N359 Südergoawei’ tot de weg een grote bocht maakt. Hier vindt je kamp Wyldemerck
  2. Nu moet je nog de juiste kaartlaag instellen. Dat doet je door rechts op het icoon met de ‘laagjes’ te klikken (zie figuur onder). Selecteer de laag AHN3 DTM Hillshade (zie figuur). Deze laag kijkt door de bladeren van het bos heen en laat alle details, zoals sloten, hopen zand en fundamenten, in reliëf zien.
  3. Je ziet nu een grijze kaart als in de figuur hieronder. Je kunt de belangrijkste paden al zien liggen en vergelijken met de kaart uit je documentatiemap. LET OP: de kaart in de map is op zijn kop getekend! Draai de kaart om, om te vergelijken met de AHN zodat de noordpijl naar boven wijst.
  4. Je kunt de kaart slepen met de muis en in- en uitzoomen met je muiswieltje. De ondergrond in het bos wordt in reliëf weergegeven. De blusvijver zie je bijvoorbeeld duidelijk als een soort kuil, het monument met de steen is een dikke bult. Nu kun je op zoek naar alle sporen. Probeer barak A maar eens te vinden, deze barak is van alle barakken het duidelijkst te zien.
  5. Veel plezier!
  6. Extra tip: zoek ook eens een ander Moluks woonoord op. 😉
1. Eerst moet je Kamp Wyldemerck opzoeken. Zoek op ‘Balk’ in het zoekvenster.
Hier ligt Kamp Wyldemerck, in het geelgroen gekleurde bos ten zuiden van Balk langs de N359.
2. De juiste laag stel je in door op dit icoon te klikken. Selecteer AHN3 DTM Hillshade
Selecteer AHN3 DTM Hillshade
Nu zie je dit beeld. Je kunt de belangrijkste paden al zien liggen en vergelijken met de kaart uit je documentatie. Je kunt de kaart slepen met de muis en in- en uitzoomen met je muiswieltje. De ondergrond in het bos wordt in reliëf weergegeven. De blusvijver zie je bijvoorbeeld duidelijk als een soort kuil, het monument met de steen is een dikke bult. Nu kun je op zoek naar alle sporen.
Dit is een andere weergave (laag AHN3 DTM blauw groen oranje. Wel mooi om te zien, maar in de ‘hillshade’ herken je meestal meer.)

Opgeven excursie voor 3 juni

Beste lezer, deelnemer,

Zaterdag 11 juni gaan we samen naar Wyldemerck voor ons eerste veldbezoek! We willen er een leuke en gezellige dag van maken. Waarbij natuurlijk het Moluks erfgoed van Wyldemerck centraal staat.

Let op: Om mee te gaan dient U zich apart aan te melden door UITERLIJK 3 juni een e-mail te sturen naar wyldemerck@gmail.com. Dus ook als u op de bijeenkomsten al heeft aangegeven te komen. Ook mensen in de omgeving Balk vragen we even op te geven per mail dat U komt. 

Om mee te gaan dient U zich apart aan te melden door UITERLIJK 3 juni te e-mailen

Geef in de mail aan:

  • Uw voor- en achternamen van alle mensen die u opgeeft op voor de deelnemerslijst.
  • Telefoonnummer(s) waarmee U op die dag te bereiken bent. 
  • Geef aan of U in Waalwijk of Ridderkerk wilt opstappen.
  • Geef aan of U een oud-bewoner bent van Wyldemerck, of zoon/dochter van oud bewoners, of anders.

Omdat we één bus met chauffeur huren is er sprake van beperkte zitplaatsen, daarom kunnen alleen mensen mee die zich hebben aangemeld. Neem geen mensen op de valreep mee zonder op te geven. We vertrekken op de aangegeven tijd. Zorg dus dat je op tijd ben. Bus weg = pech.

marjolijn en Jobbe