Eindelijk samen zoeken in Wyldemerck en de terugvondst van de moskee.

Afgelopen zaterdag was het zover, met de bus vanuit Waalwijk via Ridderkerk naar Wyldemerck in Friesland. Iedereen had er zo veel zin in dat we zelfs ruim op tijd konden vertrekken. Met 37 mensen in de bus en nog meer mensen in Wyldemerck zelf was het een gezellige drukte in het oude woonoord. Staatsbosbeheer had gezorgd voor banken en tafels bij het monument en daar werd meteen druk gebruik van gemaakt voor een gezamenlijke picknick. En als je met Molukse mensen op stap bent kun je je Nederlandse boterhammen in de tas laten zitten. Overal zat iedereen lekker te eten en werd er royaal gedeeld. De plakrijst en kip met ingelegde komkommers was heerlijk en s’morgens in alle vroegte vers bereid.

Het lekkere eten dat in alle vroegte vers was bereid, werd in een moderne rantang meeegenomen voor de veldinspectie in Moluks Woonoord Wyldemerck. Still, line kramer.
Het lekkere eten dat in alle vroegte vers was bereid, werd in een moderne rantang meeegenomen, video-still, line kramer.

Na de lunch was er een korte uitleg over de dag en al snel was iedereen in groepjes het bos in verdwenen. De bedoeling was dat men in groepjes de barak waar men gewoond had of een lievelingsplek proberen terug te vinden. Het uiterlijk van het kamp is namelijk enorm veranderd. Paden zijn verdwenen en open plekken zoals de speelweide zijn dichtgegroeid. De een lijkt nog moeiteloos de weg te vinden terwijl de ander de weg kwijt raakt. Al snel was er in de groepjes discussie over waar de barakken precies stonden. De afstanden zijn voor een kind toch anders dan voor een volwassene.

Verhalen en vondsten

Tijdens die discussies kwamen meteen de verhalen naar boven want de locatie werd vooral bepaald via het ophalen van herinneringen zoals het was enkele stappen uit onze barak naar het schooltje, ja maar wij zagen het schooltje direct uit het raam van onze barak. Als men het eens was geworden over de plek werd er een houten paaltje in de grond geslagen met de letter van de barak, of een nummer voor een lievelingsplek. Van deze paaltjes werden daarna door Arfin, Karin en Jobbe de Gps-coördinaten ingemeten. Er werden foto’s genomen en men schreef op wat men zag. Op sommige plekken zij alleen nog afvalhopen te zien die ontstaan waren bij het weghalen van de barakken terwijl op andere plekken nog delen van het riool zichtbaar zijn. Er werden enkele vondsten gedaan, zoals de bovenkant van een kookstelletje (komfoor) zoals door de Centrale Ambonezenzorg werd uitgedeeld en een metalen emmer. Hierdoor kwamen er ook weer herinneringen los. De verhalen die men elkaar vertelden werden zoveel mogelijk direct opgenomen met telefoons. We hadden wel een videograaf mee om de hele dag te documenteren maar zij kon niet overal tegelijk zijn.

De locatie van barak K in Moluks woonoord Wyldemerck aangegeven met piket, foto: Mohammad Lessy.
De locatie van barak K in kamp Wyldemerck aangegeven met piket, foto: Mohammad Lessy.

‘Groeten uit Balk’

Ook bewoners uit de omgeving van uit Balk kwamen langs om herinneringen te delen, bijvoorbeeld omdat zij vroegen vrienden hadden in het kamp, of familie waren van een van de docenten op de schooltjes in het kamp. En ze brachten de groeten over van mensen die niet konden komen. Het was die dag erg druk in het dorp omdat er ook een jubileum was van de voetbalvereniging Balk en veel mensen waren daar naar toe. Dat ze toch wat mensen kwamen of iets lieten horen, laat zien dat er door de vele jaren heen warme banden zijn gebleven tussen de bewoners van Wyldemerck en de Friezen uit de omgeving.

Enkele mensen deden samen het middaggebed en richtte een smeekbede tot de voorouders. Wyldemerck was het enige islamitische Molukse woonoord in Nederland en het geloof speelt dan ook een grote rol. Dit uit zich nu in de twee Molukse moskeeën in Waalwijk en Ridderkerk. Maar op het kamp was ook een moskee, de tweede van Nederland, maar de eerste met een minaret. Deze moskee zou een grote rol gaan spelen in de rest van de middag. Voor de meeste mensen was het vrij duidelijk dat het monument niet op de plek van de moskee staat ook al staat dat op het bijbehorend bordje. Er werd altijd aangenomen dat de resten van een muurtje de fundering van de moskee waren. Voordat we naar Wyldemerck waren gekomen hadden we echter de Actuele Hoogtekaart van Nederland bestudeerd omdat we al twijfelde over de locatie van het muurtje. Deze kaart is online voor iedereen te bekijken. Daar waren de contouren van het oude kamp nog wonderbaarlijk goed te zien. Met behulp van de GPS-coördinaten die Jobbe in een speciale app had gezet konden we in het bos met de telefoon als hulpmiddel de juiste plek vinden. Het groepje met onder andere Huib Akihary van het Moluks Historisch Museum ging op een heel andere manier kijken toen ze doorhadden waar ze naar op zoek waren. Twee hopen zand met daartussen een vlak deel waar de moskee had gestaan. In de hopen zand werden al snel bouwresten gevonden. Omdat dit voor de oud-bewoners de belangrijkste plek in het kamp was besloten we met z’n allen door de bramen te lopen om bijeen te komen op deze plek. Dit was een emotioneel moment en gaf meteen richting voor wat er met het terrein gedaan kon worden. Alle deelnemers vonden dat deze plek weer toegankelijk moest worden door het oude pad dat door de jaren verplaatst was te herstellen.

De hoogtekaart van Moluks woonoord Wyldemerck, bron: www.ahn.nl
De hoogtekaart van kamp Wyldemerck, bron: http://www.ahn.nl

Het was ondertussen tijd om weer naar huis te gaan. Onze partners van Staatsbosbeheer, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, en het Moluks Historisch Museum die ook aanwezig waren zagen nu direct de meerwaarde van een participatief archeologisch onderzoek. De deelnemers zelf waren erg enthousiast en keken weer met nieuwe ogen naar hun oude woonplek. Het was een geslaagde dag die werd afgesloten met muziek en meezingen in de bus. We hebben genoeg verzameld om over na te denken en ons voor te bereiden op een volgend bezoek in september, waarbij we hopen meer inzicht te krijgen in wat er nog over is van het kamp Wyldemerck.

Groepsfoto van de deelnemers aan de veldinspectie in Moluks woonoord Wyldemerck, foto marjolijn kok.
Groepsfoto van de deelnemers aan de veldinspectie, foto marjolijn kok.

Omrop Fryslân was er ook de hele dag bij hun verslag kun je hier lezen en kijken.

Persbericht: Molukkers vinden de oorspronkelijke plaats van hun moskee terug in Kamp Wyldemerck

Balk / Harich 15 juni 2022 – Veertig Molukse oud-bewoners, hun nazaten en enkele lokale bewoners hebben zaterdag jl. de sporen teruggevonden van de moskee van Kamp Wyldemerck in Balk (Friesland). De vondst werd gedaan bij een veldinspectie in het kader van het archeologisch participatieproject ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’.

Afgelopen weekend voerden de deelnemers, waaronder veel oud-bewoners, een veldinspectie uit naar sporen van het enige islamitische Molukse woonoord van Nederland, dat tussen 1954 en 1969 in gebruik was. Het doel was te bepalen wat er nog aan archeologische sporen te zien is van het kamp waar zij waren opgegroeid. In eerdere bijeenkomsten was al stilgestaan bij ieders lievelingsplek. Nu ging men onderzoeken of die nog ter plekke waarneembaar waren en die zo mogelijk te beschrijven. Het was een flinke uitdaging: sinds de afbraak in 1969 is het terrein dichtbegroeid geraakt en zijn een paar belangrijke paden verdwenen. Voorzien van archeologisch gereedschap als jalons, kompas, spoorformulieren, piketten en camera’s op de eigen smartphone, toog men het bos in. Gps op smartphone vergemakkelijkte het zoeken. Ook verhalen van de plek werden met elkaar gedeeld en waar mogelijk opgenomen op video of audio.

De vondst van de moskee

De voormalige moskee van Wyldemerck is een belangrijke plek voor de oud-bewoners. Die waren soms zichtbaar geroerd om bij het huidige monument een dankgebed aan de voorouders te kunnen richten. De moskee Wyldemerck was in 1956 de tweede moskee van Nederland en de eerste met een eigen minaret. In 1969 werd deze echter net als alle barakken afgebroken en verkocht. Een verplaatste moskee-barak werd in 2017 tijdens onderzoek van Ghani van den Berg teruggevonden in het dorp Haskerhorne. De oorspronkelijke locatie van de moskee was wegens overwoekering door bomen en struiken niet met zekerheid vast te stellen. Het monument uit 1997 is daarom niet op de juiste plek gezet, ook omdat toen niet gekapt mocht worden ten behoeve van de plaatsing. Tijdens de veldinspectie wezen deelnemers twee plaatsen aan waar de moskee gestaan kon hebben. Maar welke was de juiste? Raadpleging van historische kaarten en gps-gegevens deed één van de plekken – waar recent bakstenen fundamenten gevonden waren – afvallen. De tweede, nu nieuw gevonden locatie bleek na vergelijk met de hoogtekaart de juiste plek. Direct vroegen deelnemers zich af of het huidige monument niet verplaatst moet worden. Voor een besluit is het nog te vroeg. De plek zelf verdient nader onderzoek en ook moet breder verkend worden hoe het erfgoed van Wyldemerck met inspraak van alle deelnemers het beste versterkt kan worden.

De deelnemers zelf keken terug op een geslaagde dag. Zoals een van hen zei: “Ik kom al jaren bij het monument en niet eerder zijn we op het idee gekomen om onze barak te zoeken. Nu hebben we dat wel gedaan. Eerst zag ik het niet, maar ineens herkende ik de plaats waar mijn broer in de sloot was gevallen en toen kon ik zo naar ons huis toelopen. Het was echt geweldig!” Ook projectleiders marjolijn kok* en Jobbe Wijnen zijn zeer tevreden: “Het was heerlijk om te zien hoe groot het enthousiasme bij de deelnemers is. Maar onderschat niet het signaal dat van dit project uitgaat naar alle Molukkers en mogelijk alle nieuwe Nederlanders. Vanuit de reguliere erfgoedzorg zou je zeggen dat archeologie voor hen geen betekenis heeft, want meestal betreft dat onderzoek naar veel oudere perioden, van vóór zij naar Nederland kwamen. Ons project laat zien dat er wel degelijk ook Molukse archeologie bestaat en dat dit voor hen van waarde is.”

Groepsfoto van de deelnemers aan de veldinspectie.
Foto marjolijn kok.
Deelnemers op de plek van de moskee. Foto marjolijn kok

Algemene informatie:

Over Kamp Wyldemerck

Vanaf 1951 waren er in Nederland 90 woonoorden waar ongeveer 12.500 Molukkers, voornamelijk oud-KNIL militairen uit voormalig Nederlands-Indië, werden gehuisvest. Tussen 1954 en 1969 was ook bij Balk, Friesland, in het voormalige Kamp Wyldemerck van de nationaal socialistische Nederlandse Arbeidsdienst (NAD) zo’n woonoord gevestigd waar enkele honderden Molukkers bijna 15 jaar verbleven onder moeilijke omstandigheden. Het bijzondere aan Wyldemerck was dat dit kamp speciaal bestemd was voor islamitische Molukkers. In 1956 werd hier de tweede moskee in Nederland gebouwd en werd tevens de eerste moskee in Nederland met een minaret. In 1969 vertrokken de bewoners (voornamelijk) naar Molukse wijken in Ridderkerk en Waalwijk en werden de barakken gesloopt of verkocht. Snel nam de natuur het terrein over en inmiddels is het kamp alleen nog archeologisch aanwezig in sporen in- en op de bodem. Oud-bewoners en hun familie zijn altijd blijven terugkeren naar de plek en hebben vaak goede relaties onderhouden met hun Friese vrienden in de omgeving van Balk.

Over het project Wyldemerck

Staatsbosbeheer is eigenaar van het bos Wyldemerck en koestert al jaren de wens om meer met de geschiedenis van het terrein te doen. Dit leidde begin 2022 tot de start van het project ‘Wyldemerck, samen zoeken naar barakken in de bossen’, dat gezien kan worden als één van de pilotprojecten archeologie participatie in het kader van het Programma Faro van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het project is ontworpen door samenwerkingsverband Moluks Erfgoed (molukserfgoed.com) en wordt uitgevoerd met als partners Staatbosbeheer, het Moluks Historisch Museum, de Stichting Vrienden van BOEi (penvoerder), de gemeente Fryske Marre en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het Fonds voor Cultuurparticipatie verstrekte subsidie voor de uitvoering. Het programma wordt geleid door marjolijn kok en Jobbe Wijnen. De bijeenkomsten vinden in 2022 plaats bij het Moluks Historisch Museum in Den Haag (Sophiahof) en tijdens enkele archeologische veldbezoeken in Wyldemerck zelf.

We komen nog altijd graag in contact met oud-bewoners, hun familie, omwonenden in Harich/Balk en anderen die een relatie hebben tot het voormalig woonoord Wyldemerck en die we van harte uitnodigen om mee te doen. Herkent u zich in deze beschrijving, neem dan contact op met ons wyldemerck@gmail.com, of kijk op www.molukserfgoed.com.

*Bij publicatie graag naam in kleine letters houden.

Uitleg Veldinspectie

Morgen gaan we op excursie: wij zijn er klaar voor, jullie ook?

Op de valreep nog een video om je vast op weg te helpen met wat we morgen gaan doen. Klik op de link:

Het is veel informatie in een korte video van 6 minuten, maar maak je geen zorgen. Het is alleen bedoeld zodat je het allemaal vast een keer gehoord en gezien hebt. Kijk er één keer naar als je zin en tijd hebt, dat is voldoende, morgen gaan we alles in de bus en in het bos nog eens uitleggen en je krijgt ook een hand-out.

Wij hebben er alvast zin in!

Tot morgen!

Jobbe en marjolijn

Veldfotos maken

Tijdens de excursie gaan we in het bos ‘veldfotos’ maken van de sporen die we vinden. Sporen zijn in dit geval de resten van barakken…maar stel je geen gouden bergen voor, vaak is dit (zeker in het begin) heel lastig om te zien en vaak zie je helemaal geen ‘spoor’ van de barak zelf maar alleen een rare hoop zand op de plek waar de barak eens stond… en verder helemaal niets! Hoe dan ook, dan is die hoop zand je spoor en maak je daar een foto van. Maar hoe doe je dat op een archeologische manier?

Let op, morgen 3 juni is de laatste dag om je aan te melden voor de excursie naar Wyldemerck van 11 juni. Mail ons snel.

Hoe maak je een goede veldfoto?

Er zijn voor de veldinspectie twee soorten foto’s: overzichtsfotos en detailfoto’s. 

Hoe maak je een overzichtsfoto?

  • Steek de jalon (rood-witte stok) als maatstok in de grond midden in de plek, of leg hem op de grond zodat hij in de lengte zichtbaar is op de foto (zie afbeelding, nr 1).
  • Leg ook het papier met het spoornummer van je plek zo neer dat het goed te lezen is op de foto, of laat iemand dit kaartje vasthouden terwijl hij/zij zelf op de plek staat (nr 2). Het spoornummer delen wij je uit.
  • Bepaal met je kompas waar het noorden is en leg je noordpijl-bordje zo neer dat de pijl ook ECHT naar het noorden wijst en op de foto goed zichtbaar is (nr 3).
  • Maak een foto, of twee uit elke een net andere hoek.  
  • De kunst is dat zo te doen dat je het spoor (bijna) helemaal goed kan zien met een beetje van de omgeving, maar niet te dichtbij of te veraf.
  • Administratie: schrijf in je boekje hoeveel en welke foto’s je gemaakt hebt bij je spoor. 
  • Maak daarna een foto zonder de jalon en kaartje en pijl voor eventuele publicatie of tentoonstelling (de piket laat je gewoon staan, die is om de barak later makkelijker terug te vinden).

Hoe maak je een detailfoto?

  • Detailfoto’s maak je op dezelfde manier, maar nu is het overzicht van het spoor in de omgeving minder belangrijk. Maak je foto’s van details die je belangrijk lijken, bijvoorbeeld van een paar stenen die je ziet liggen bij je spoor, een stuk muur, greppel, of vondsten (zonder ze eerste te verplaatsen!)
  • Als je kleine sporen of details fotografeert, dan is de jalon te groot als maatstokje. Gebruik dan je pen.

Detailfoto’s zijn niet altijd nodig. Maak ze waar zinnig, maar niet teveel. De overzichtsfoto’s zijn veel belangrijker. Hierop kunnen we zien hoe de ‘barak’ of spoor er bij ligt in het bos.

Voorbeeldtekening van een overzichtsfoto van het monument in Wyldemerck.
Belangrijkste: het hele monument staat er op, maar toch is de foto dichtbij genoeg om het spoor goed te zien. Zorg dat de hulpmiddelen (1,2,3) goed te zien zijn op de foto en dat de noordpijl inderdaad naar het noorden wijst.

Zelf het kamp zoeken op de AHN

Zaterdag 11 juni gaan we naar Balk om via een ‘veldinspectie’ een eerste blik te werpen op wat er nog van het kamp Wyldemerck te vinden is. Wil je alvast een indruk, dan kun je nu als voorbereiding ook al zelf aan de slag met onderzoek in het Actueel Hoogstebestand.

Vergeet je niet uiterlijk 3 juni op te geven voor de excursie door een mailtje te sturen!

Het Actueel Hoogtebestand Nederland

Bij een veldinspectie gaan we op de eerste plaats in het veld kijken wat er nog te zien is van het kamp. Het gaat vaak om subtiele sporen, die je moet leren herkennen. Soms zie je hier en daar nog een steen, of een ondiepe greppel, maar als je dan beter kijkt, met de kaart in je hand, zie je ineens de lijnen en contouren van een hele barak. Het vraagt enige oefening vóór je in het veld snapt waar je naar kijkt. Dit gaan we in het veld oefenen.

Omdat de sporen zo subtiel zijn, kan het helpen is om vooraf al goed te kijken naar de hoogtekaart van Wyldemerck. Dit kan op de website www.ahn.nl. Dit hoef je niet per se te doen als voorbereiding voor de excursie, het is wat technisch, maar we willen het graag als tip meegeven voor de mensen die het leuk vinden. Het geeft een indruk van waar je in het bos naar kan zoeken.

“Dit hoef je niet per se te doen, het is voor de mensen die het leuk vinden.

Op de nieuwste hoogtekaarten (AHN3 en AHN4) kun je tegenwoordig de kleinste verschillen in hoogte zien en de bomen worden door de techniek weggefilterd. Hoewel het fundament van een barak soms maar 20-30 boven het maaiveld uitsteekt, kunt je ze daardoor soms gewoon zien liggen op de kaart! …en pas op, het is erg verslavend! 🙂

Hoe werkt de AHN website?

Ga naar de website www.ahn.nl, en klik op het icoon ‘AHN viewer’ (zie figuur).

Ga naar de website www.ahn.nl, en klik op het icoon ‘AHN viewer’

Je komt nu in een scherm waar je de kaarten kan bekijken. Als je liefst full screen kijk, klik dan op ‘Alternatief: https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/‘.

Nu moet je nog een paar dingen instellen.

  1. Eerst moet je Kamp Wyldemerck opzoeken. Vul in de zoekbalk links bovenin het scherm (zie figuur) op ‘Balk’. Als je het dorp ziet, volg dan de ‘N359 Südergoawei’ tot de weg een grote bocht maakt. Hier vindt je kamp Wyldemerck
  2. Nu moet je nog de juiste kaartlaag instellen. Dat doet je door rechts op het icoon met de ‘laagjes’ te klikken (zie figuur onder). Selecteer de laag AHN3 DTM Hillshade (zie figuur). Deze laag kijkt door de bladeren van het bos heen en laat alle details, zoals sloten, hopen zand en fundamenten, in reliëf zien.
  3. Je ziet nu een grijze kaart als in de figuur hieronder. Je kunt de belangrijkste paden al zien liggen en vergelijken met de kaart uit je documentatiemap. LET OP: de kaart in de map is op zijn kop getekend! Draai de kaart om, om te vergelijken met de AHN zodat de noordpijl naar boven wijst.
  4. Je kunt de kaart slepen met de muis en in- en uitzoomen met je muiswieltje. De ondergrond in het bos wordt in reliëf weergegeven. De blusvijver zie je bijvoorbeeld duidelijk als een soort kuil, het monument met de steen is een dikke bult. Nu kun je op zoek naar alle sporen. Probeer barak A maar eens te vinden, deze barak is van alle barakken het duidelijkst te zien.
  5. Veel plezier!
  6. Extra tip: zoek ook eens een ander Moluks woonoord op. 😉
1. Eerst moet je Kamp Wyldemerck opzoeken. Zoek op ‘Balk’ in het zoekvenster.
Hier ligt Kamp Wyldemerck, in het geelgroen gekleurde bos ten zuiden van Balk langs de N359.
2. De juiste laag stel je in door op dit icoon te klikken. Selecteer AHN3 DTM Hillshade
Selecteer AHN3 DTM Hillshade
Nu zie je dit beeld. Je kunt de belangrijkste paden al zien liggen en vergelijken met de kaart uit je documentatie. Je kunt de kaart slepen met de muis en in- en uitzoomen met je muiswieltje. De ondergrond in het bos wordt in reliëf weergegeven. De blusvijver zie je bijvoorbeeld duidelijk als een soort kuil, het monument met de steen is een dikke bult. Nu kun je op zoek naar alle sporen.
Dit is een andere weergave (laag AHN3 DTM blauw groen oranje. Wel mooi om te zien, maar in de ‘hillshade’ herken je meestal meer.)

Opgeven excursie voor 3 juni

Beste lezer, deelnemer,

Zaterdag 11 juni gaan we samen naar Wyldemerck voor ons eerste veldbezoek! We willen er een leuke en gezellige dag van maken. Waarbij natuurlijk het Moluks erfgoed van Wyldemerck centraal staat.

Let op: Om mee te gaan dient U zich apart aan te melden door UITERLIJK 3 juni een e-mail te sturen naar wyldemerck@gmail.com. Dus ook als u op de bijeenkomsten al heeft aangegeven te komen. Ook mensen in de omgeving Balk vragen we even op te geven per mail dat U komt. 

Om mee te gaan dient U zich apart aan te melden door UITERLIJK 3 juni te e-mailen

Geef in de mail aan:

  • Uw voor- en achternamen van alle mensen die u opgeeft op voor de deelnemerslijst.
  • Telefoonnummer(s) waarmee U op die dag te bereiken bent. 
  • Geef aan of U in Waalwijk of Ridderkerk wilt opstappen.
  • Geef aan of U een oud-bewoner bent van Wyldemerck, of zoon/dochter van oud bewoners, of anders.

Omdat we één bus met chauffeur huren is er sprake van beperkte zitplaatsen, daarom kunnen alleen mensen mee die zich hebben aangemeld. Neem geen mensen op de valreep mee zonder op te geven. We vertrekken op de aangegeven tijd. Zorg dus dat je op tijd ben. Bus weg = pech.

marjolijn en Jobbe

Lievelingsplekken in Wyldemerck

Afgelopen zaterdag kwamen we weer bij elkaar met oud-bewoners en familieleden van Kamp Wyldemerck in het Sophiahof bij het Moluks Historisch Museum. Deze bijeenkomst was de voorbereiding voor de excursie van 11 juni. We hebben het gehad over de lievelingsplekken in Wyldemerck. Iedereen mocht drie plekken op een post-it schrijven en op een grote kaart plakken. Deelnemers die er niet bij konden zijn hadden vooraf hun antwoorden al gemaild. (nog niet gedaan? Maak je geen zorgen, we sturen deze vraag later nog eens als digitale enquête)

Aziz en Jajah houden de kaart met lievelingsplekken in Wyldemerck omhoog.

Het zal niet verbazen: zet een stel oud-bewoners naast een kaart van Wyldemerck en de verhalen komen in hoog tempo los! De onderwerpen volgden elkaar snel op – waar zat washuis, waar de ketelruimte en waar die of die familie ook alweer…? En hoe zat het ook weer zat met de ‘drie paden’, voor elke Wyldemerckbewoner een begrip? Sommigen hebben voor dit soort details een ijzeren geheugen. Wij noemen dat in dit project de vertellers. Zo kan deelnemer Achmad nog precies vertellen welke bewoners er in elke barak zat. Anderen waren op deze bijeenkomst meer aanwezig in de rol van onderzoeker. Zij kwamen om hun herinneringen te hervinden of meer te leren over het kamp.

“Een verhaal dat velen zich nog goed herinnerden was de dag dat er een hele kudde koeien door het kamp denderde”

Een hilarisch moment ontstond tijdens het verhaal over de geiten en kippen. Die moeten er veel zijn geweest in het kamp en ze liepen ook wel los rond. “Maar dan werden ze wel eens gestolen!”, zei iemand. “Ja door mij!” riep één van de andere deelnemers “en dan at ik ze stiekem op in het bos!” Er werd hartelijk om gelachen. Een ander verhaal dat velen zich nog goed herinnerden was de dag dat er bij een boer koeien waren ontsnapt en de hele kudde door het kamp heen denderde.

Maar er waren ook verhalen over het heden. Wat doet de tweede en derde generatie als ze nu het kamp bezoeken? Nou, auto parkeren bij de toegang “…en dan eerst eten want je wilt niet onderweg in het bos honger krijgen”, vertelde Yayah, “en dan naar het monument met de steen, en daar natuurlijk weer eten, want tegen die tijd heb je wel honger…en zo verder door het kamp.” Veel mensen gaan vooraf, of daarna ook nog naar de begraafplaats in Nijemirdum, waar familie ligt begraven en ook meneer Tan, de oprichter van het kamp.

“Wat doe je als je aankomt bij het kamp? Eerst eten natuurlijk, want je wilt niet onderweg in het bos honger krijgen…”

Deelnemers aan het project Wyldemerck.

Erg leuk was dat een enkeling zijn verhaal thuis al had voorbereid. Zo schreef Arsad een verhaal over de jacht op eenden van de kinderen – om ze op te eten, waarbij deze wel volgens de Islamitische richtlijnen moesten worden geslacht. En over het poffen van aardappelen die ze ‘geleend’ hadden bij een boer iets verderop. Of de voorntjes die ze vingen in de Luts, droogden en verkochten als Ikan Kre.

We hopen dat nog veel meer mensen hun verhaal zelf gaan opschrijven en dat moedigen we dus aan.

Een ander verhaal dat verteld werd, is dat de lantaarnpalen in het kamp voor de kinderen dienden als klok: sprongen ze ’s avonds aan, dan was het buiten spelen klaar en was het vlug naar huis toe.

Deelnemers aan het project Wyldemerck.

Sprongen de lantaarnpalen ’s avonds aan, dan was het buiten spelen klaar en was het vlug naar huis.

Hartjes op de kaart

Detail van de kaart met lievelingsplekken in Wyldemerck.

De deelnemers schreven hun lievelingsplekken op kaartjes in de vorm van hartjes, die ze daarna op de kaart plakten op de juiste plek. Er waren gele hartjes voor plekken van vroeger en roze hartjes voor plekken van nu.

Het is niet verbazingwekkend dat voor mensen die als kind in het kamp gewoond hebben de plek met de meeste post-its het speelveldje is. Dit was de plek voor voetballen en spelen met andere kinderen, maar ook de plek waar men als eerste zelf heen mocht als kind, zonder je ouders. De plekken die maar één keer genoemd worden zijn vaak verbonden met het huis of familie bij wie men graag op bezoek ging. En dat leidde weer snel tot gesprekken over wie waar woonde.

Het speelterrein in Wyldemerck, foto Aboe Marasabessy. Aboe hangt rechtsboven in het klimrek.
Het speelterrein in Wyldemerck, foto Aboe Marasabessy. Aboe hangt rechtsboven in het klimrek.

Vragen voor het project

Na de pauze hebben we besproken hoe je de stap kunt maken van lievelingsplekken, naar erfgoed. Want het project gaat erom dat we samen bepalen wat we willen overdragen aan de volgende Molukse generaties en andere bezoekers van Wyldemerck. Wij noemen dit losjes de vraagstelling van ons project, maar eigenlijk gaat het er om dat we door het stellen van vragen op nieuwe manieren naar het kamp gaan kijken.

Voor ons onderzoek hebben met de groep nu een paar algemene vragen als gevonden zoals:

  • Wat was er specifiek aan het islamitische kamp Wyldemerck?
  • Kunnen we de minaret nog terugvinden of de fundamenten van de moskee?
  • Maar ook algemenere dingen zoals: Kunnen we de originelen paden nog terugvinden?
  • Kunnen we nog spullen en gebruiksvoorwerpen uit die tijd vinden in het bos?
  • Waar waren de barakken precies?

We gaan hier later nog mee verder.

Deelnemers aan het project Wyldemerck.

De groep was deze keer iets kleiner omdat er op dit moment van alles gebeurd in de Molukse wijken en men dus niet altijd aanwezig kan zijn. Daar is het project op berekend: je kunt mee doen wanneer je wilt. Dus als je enthousiast wordt van de berichten op deze website, doe dan mee met het project en meld je aan.

Kom allemaal! Excursie op 11 juni. Wel aanmelden!!

Onze volgende bijeenkomst is in Wyldemerck op 11 juni . Daar verheugen we ons enorm op. Na overleg met de groep is er besloten dat we met een bus samen naar Wyldemerck reizen. Wie mee wil moet zich op tijd aanmelden via wyldemerck@gmail.com. Als je je niet aanmeldt kun je niet mee in de bus, want het aantal plaatsen is nu eenmaal beperkt. Voor vragen kun je ook dit mailadres gebruiken.

Wie mee wil in de bus naar Wyldemerck op 11 juni moet zich op tijd aanmelden via wyldemerck@gmail.com. Als je je niet aanmeldt kun je niet mee in de bus, want het aantal plaatsen is nu eenmaal beperkt.

De mensen die zich al bij het project hebben aangemeld krijgen voorrang bij het aanmelden, dan oud-bewoners, dan andere belangstellenden. In volgende posts zullen we uitgebreider ingaan op de excursie naar Wyldemerck.



Wat zijn je drie lievelingsplekken in Wyldemerck

Vorige week bij de startbijeenkomst hebben we iedereen huiswerk meegegeven in de vorm van een vraag aan jullie:

Wat zijn je drie lievelingsplekken in kamp Wyldemerck?

Deze vraag stellen we omdat we daarmee een begin maken met het onderzoek. Zaterdag a.s., 21 mei gaan we daarmee verder in de Sophiahof en ook met de antwoorden die jullie dan geven. (Deelnemers krijgen hier zo nog een aparte mail over) Denk er dus thuis even over na, dat helpt het proces.

Mocht je vorige keer niet zijn geweest, of aanstaande zaterdag niet kunnen, dan willen we je vragen er zelf thuis na te denken over deze vraag. Ons plan is om alle deelnemers ook een vragenlijst te sturen waar deze vraag ook weer in terug komt, zodat iedereen, ook de mensen die er niet altijd bij kunnen zijn, toch antwoord kunnen geven.

Voor alle anderen, tot zaterdag!

Geslaagde Start

Met meer dan 20 mensen in de zaal hadden we gisteren een geslaagde start van het project Wyldemerck! Ook Bram Verhave van Staatsbosbeheer en Machteld Linssen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed waren aanwezig. Na een welkom door Huib Akihary legden marjolijn en Jobbe de deelnemers uit hoe het project er uit gaat zien. Er was veel energie in de zaal en het gesprek over hoe het was in het kamp kwam direct los met de kaart van het kamp in de hand. Er werd gediscussieerd over of Wyldemerck nu nog net wel of net niet een centrale keuken had gehad (ja, conclusie was van wel) en welke soorten boomvruchten er werden gegeten.

Er waren ook al mensen met ideeën; de een wilde zijn ouders interviewen, een ander ging op zoek naar trouwfoto’s gemaakt bij de moskee die nog op zolder moeten liggen. Ga daar vooral mee aan de slag, is ons devies!

marjolijn en Jobbe zijn de volgende bijeenkomsten alweer aan het voorbereiden. Schrijf ze zeker in je agenda!

  • Zaterdag 21 mei zijn we weer in Sophiahof en doen we de voorbereiding voor de excursie…
  • op 11 juni gaan we dan met zijn allen op excursie naar Kamp Wyldemerck.
Welkom door Huib Akihary
marjolijn legt de vondstkaartjes uit.
Druk gesprek bij de kaart van het kamp uit Ghani’s boek.