Vrienden opening van het Moluks Historisch Museum

Inleiding

Afgelopen zaterdag hadden de vrienden van het Moluks Historisch Museum de blijde eer om als eerste de openingsfestiviteiten te vieren. We werden warm onthaald met koffie en thee op deze mooie zomerse middag. Er werd meteen met genoegen gebruik gemaakt van de tuin. Maar al snel begon het programma binnen.

Het programma

IMG_4779
Esther-Clair  Sassabone die de middag presenteerde.

Esther-Clair Sassabone loodste ons met verve door de middag. Directeur Nanneke Wigard opende met  het welkomst woord waarin zij een korte geschiedenis van het museum gaf. Zij vertelde over de nieuwe partners voor het ‘Museum Sophiahof: Van Indië tot nu’ zoals het complex officieel heet en de plaats van het Moluks Historisch Museum hierin. Het moet vooral weer een plek worden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.

Hierna begon het toneelstuk Westerling door DeltaDua speciaal aangepast voor de gelegenheid.

IMG_4806
De broers Josef en Aaron in het stuk Westerling.

Het stuk vertelt het verhaal van twee Molukse broers waarbij tijdens de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië de oudste broer, een KNIL-militair, de kant van Nederland kiest en de jongste broer de kant van Indonesië. Het stuk wordt vanuit verschillende perspectieven verteld en personages komen van alle kanten door de zaal, wat het stuk heel dynamisch maakt. De historicus, de broers, de moeder, de zangeres, de commentator, de Vlissingse voorman en Westerling komen allemaal aan het woord en reageren op elkaar. Hierdoor wordt duidelijk dat de geschiedenis niet eenduidig is en men beslissingen neemt die men niet altijd overziet.

Hierna nam Lydia Sahetapy Engel het woord en deed een oproep om zo veel mogelijk mensen tot vriend te maken. Ze streeft naar twintig procent van alle Molukkers in Nederland. Ik zou zeggen doe daar nog twee procent van alle Nederlanders bij en we komen ergens. Daarna was het tijd om de tentoonstelling te bezoeken. Omdat we met zovelen waren werden we in twee groepen gedeeld.

IMG_4823
Alle vrienden op weg naar de tentoonstelling: Helden van Verzet.

De tentoonstelling is bescheiden van formaat, maar levert veel informatie via persoonlijke verhalen over het niet-witte verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verhalen worden ondersteunt door voorwerpen, zoals drukpersen, persoonlijke eigendommen, maar ook kleine zelfgemaakte broches in de Nederlandse kleuren.

Nadat iedereen de tijd had gekregen om rond te kijken, kwamen we bij het meest indrukwekkende deel van de dag. Familieleden van mensen uit het verzet die in de tentoonstelling voorkwamen gaven hun persoonlijke verhaal.

Vooral de getuigenis van Oom Joop over zijn broer Joris Kaitjily ontroerde de hele zaal.

IMG_4840
Oom Joop vertelt over zijn broer Joris die de oorlog niet overleefde. Zijn document op de achtergrond is te zien in de tentoonstelling.

Eigenlijk waren alle verhalen indrukwekkend en iedereen was even stil.

Als laatste nam Peter Satumalaij het woord om iedereen te bedanken en zijn afscheid uit de programmaraad aan te kondigen.

IMG_4848
Peter bedankt Nanneke voor haar inzet als directeur.

 

Ten slotte.

Een feestelijke gelegenheid met Molukse vrienden kan natuurlijk niet zonder lekker eten. En wij genoten dan ook allemaal van de rijsttafel die aangeboden werd. Vanwege het mooie weer konden we die lekker buiten opeten, onder het ophalen van herinneringen. Maar er was ook nieuws. Ik sprak met Ghani van den Bergh en zijn vrouw Soer. Deze waren vorige week nog naar Wyldemerck geweest en konden me laten weten dat de moskee barak, waarover ik in een vorige blog schreef,  nog steeds bestaat en als tractorwerkplaats wordt gebruikt. Ik kon deze middag dan ook niet anders dan met een zeer goed gevoel verlaten. Ik hoop dat ik nog veel mensen zal ontmoeten bij het Moluks Historisch Museum op het Sophiahof.

Reünie van de kampen Breskens, Groede, Oostburg en Aardenburg

Inleiding

Afgelopen zaterdag was er in het Ledeltheater in Oostburg een reünie van de bewoners en nakomelingen van de kampen in West-Zeeuws Vlaanderen en Zeeuwse buren en vrienden. Er was twee jaar aan gewerkt door de commissie en de dag had een vol programma. Ik had gevraagd of ik als niet-bewoner, maar als onderzoeker van de Molukse woonoorden kon komen en daar werd positief op gereageerd. Een doel van de commissie was namelijk om hun geschiedenis niet te laten verdwijnen in de vergetelheid. In de foyer was een kleine tentoonstelling ingericht.

IMG_2733
De groep mensen die de reünie georganiseerd hebben.

 

Het programma

Iedereen was zo druk met het begroeten van elkaar dat het programma meteen later begon. Na het voorstellen van de werkgroep die de reünie heeft georganiseerd opende het programma met een muzikale one-man show van Zeth Mustamu, die verschillende instrumenten bespeelde. Zeer indrukwekkend was het geluid dat hij uit een grote schelp wist te blazen. En mooi was dat hij een foto van zijn ouders meegenomen had en dat zijn conga’s met zijn voorouders verbonden zijn.

Vervolgens was er een welkomstwoord door de wethouder en werd verteld dat er in augustus en september 2021 een tentoonstelling over de woonoorden in West-Zeeuws Vlaanderen plaats zal vinden in het Belfort van Sluis. Dit idee werd door het publiek met enthousiasme ontvangen Dat kan niet gezegd worden voor de daarop volgende lezing over museums in de gemeente Sluis, waar tegenwoordig de vier woonoorden onder vallen. Een presentatie die totaal niet aansloot op het publiek.

Vervolgens werd er gedanst door de jonge leden van dansgroep Menari Bunga Cengkeh begeleid door Joop and Friends. Hier leefde het publiek weer op.

IMG_2746
De dansgroep Menari Bunga Cengkeh.

Na de lunch was er een presentatie van Cadzandse klederdracht. Dit werd met veel humor gebracht en de zaal moest vaak hard lachen.

Daarna was het tijd voor een interview met oud-bewoners van kamp Aardenburg en Breskens en Zeeuwse buren.  Vooral herinneringen aan het buiten spelen werden opgehaald, maar men herinnerde zich toch ook de slagboom en het bord verboden toegang (dat enkele jaren geleden nog door een oud-bewoner uit de puinhopen was gered). Het was in Breskens dan ook niet mogelijk om Nederlandse vriendjes in het kamp te laten spelen. Ook mocht men in Breskens de kledingbonnen maar in één winkel besteden, waar de keuze beperkt was tot de verouderde collecties en schoenen zelden in dezelfde maat geleverd werden. Volgens de dorpsbewoners was dit sowieso de naarste winkel van het dorp waar niemand graag kwam. Het laat wel duidelijk zien hoe de kampbewoners, die afhankelijk waren van de beheerder, eigenlijk slecht behandeld werden als het ging om hun basisbehoefte zoals kleding. Natuurlijk ging het ook over eten en hoe een tante met behulp van beton, een waskom en een kindersok een vijzel had gemaakt. Daarnaast werden de foto’s waarvan men dacht dat ze van Breskens waren toch toegeschreven aan Wilgenhof. Want in Breskens zaten de ventilatiegaten bij de nissenloodsen aan de achterkant en niet de voorkant zoals op de foto. Zo zie je maar weer dat de herinnering niet altijd juist is.

IMG_2757
De bewoners van kamp Breskens en Aardenburg met hun Zeeuwse buren.

Er was een intermezzo door Joop and friends met pop-klassiekers, en dit werd ook gelijk de pauze, omdat het programma al aan het uitlopen was.

Hierna kwamen de bewoners van Oostburg en Groede en de dochter van de bakker aan het woord. De Wilgenhof was niet zo streng als het kamp in Breskens en er kwamen dan ook Nederlandse vriendjes over de vloer om te spelen. Ook daar werd veel buiten gespeeld. De sores van de ouders waren in het kamp minder duidelijk voor de kinderen en werden pas duidelijk in de woonwijken. In het kamp stonden verschillende fruitbomen met peren, appels en pruimen. Een meneer vertelde hoe hij dankzij zijn Nederlandse vriendje het erg goed deed op school. Dit werd ook gestimuleerd door zijn ouders. Toen hij en zijn zusje eens s’avonds nog moesten leren, wilde de kampbeheerder het licht uit doen. Zijn vader stak hier een stokje voor en om de beheerder een lesje te leren draaide hij een 100 Watt lamp erin. Wat dit voorval laat zien is dat de bewoners toch erg afhankelijk waren van de willekeur van de kampbeheerders die op alles geld wilden besparen. De dochter van de bakker kwam regelmatig in het kamp om dingen voor haar vader te bezorgen. Ook had ze Molukse jongens in de lager school klas en op de hogere school zat ze naast een Moluks meisje Julia. Uit de zaal werd geroepen dat Julia aanwezig was, maar hoe dat afgelopen is werd niet duidelijk.

Na het gesprek was er weer muziek van Trio Levantio.

Naar huis

Er was nog een gezamenlijke maaltijd en feestavond, maar ik was moe want ik had de dag daarvoor de vier kampen bezocht en moest nog naar huis rijden. Dus snel een frietje, waarbij ik nog een gesprek had met twee broers uit het kamp. Waarbij de een zich van alles herinnerde over het kamp en Oostburg, terwijl de ander te jong was geweest en op zijn tweede al verhuisd was naar de overkant, zoals ze dat hier noemen.

Als je op de hoogte wilt blijven van de West-Zeeuws Vlaamse kampen kun je lid worden van de facebook-groep Reünie kamp Oostburg, Groede, Breskens en Aerdenburg. Daar zal ook de informatie over de nog te maken tentoonstelling verschijnen.

 

De Schaffelaar, een bezoek

Alweer een jaar geleden waren Nanneke Wigard, Riemer Knoop en Jobbe en ik te gast bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed om te spreken over hedendaags erfgoed en dan specifiek de Molukse sporen in het Nederlandse landschap. Wat we toen niet in de blog over het bezoek hadden geschreven is dat we daarna naar Barneveld afgereisd zijn om de woonoorden daar te bezoeken. Hier dan nu het verslag over het bezoek aan woonoord de Schaffelaar.

BAT_schaffelaar_IMG_1717
Het landgoed de Schaffelaar in Barneveld.

De Schaffelaar is tegenwoordig een mooi parklandschap, waar het landhuis gehuurd kan worden voor evenementen. Het park is vrij toegankelijk en er liepen dan ook verscheidene bezoekers. Toen wij er waren, was men bezig met het aanleggen van nieuwe paden en het afronden van een bezoekerscentrum. Alles zag er keurig uit, maar niets verwees naar het Molukse woonoord dat hier ooit gevestigd was. Naast het landhuis lag wel een monument voor de Joodse mensen die hier en in huis de Biezen gevangen hebben gezeten en in 1943 naar Westerbork werden afgevoerd.

Print
Links topografische kaart van 1953. Rechts GoogleMaps screendump uit mei 2018.

Het landhuis en de drie losse gebouwen linksonder zijn op de kaart en GoogleMaps goed te onderscheiden. Alle andere gebouwen zijn niet aan elkaar te relateren. We moeten er dan ook vanuit gaan dat de huidige gebouwen voor een groot deel niet overeenkomen met de situatie uit de tijd van het woonoord. De barakken waar de Molukkers in gewoond hebben zijn verdwenen. We konden dan ook geen directe sporen van de Molukse bewoning vinden. Terwijl er wel allemaal elementen zijn die tot de dagelijkse omgeving van de Molukse bewoners hebben gehoord.

BAT_schaffelaar_IMG_1724
Veld met wat struiken en jonge bomen aan de zijkant van het landhuis waar volgens de kaart uit 1953 allerlei gebouwen stonden.

Op de plek zelf is er dus niets wat aan de Molukse bewoning herinnert die van april 1951 tot 15 augustus 1955 heeft geduurd. De bewoners vertrokken naar kamp de Biezen, waar wij die dag ook een bezoek brachten en waar wij in een volgende blog over berichten. In het centrum van Barneveld is tegenwoordig wel een standbeeld dat de herinnert aan de Molukse bewoning, maar dit was nog net niet onthuld toen wij er waren.