Een doorsnee jaren zestig woonwijkje ligt nu op de plek van woonoord Medemblik. Dit wijkje is direct na het verlaten van het woonoord gebouwd. Er is niets terug te vinden van het oorspronkelijke kamp en er is ook geen gedenkteken voor de Molukse bewoning. Maar dat is misschien niet zo vreemd als we de geschiedenis van het kamp bekijken.

De locatie van het woonoord Medemblik in December 2020, hoek Koggenlaan, Wijmersplantsoen.

Medemblik was eerst een DUW kamp. Vervolgens kwamen er Molukse bewoners. Uit die eerste periode van de bewoning door Molukkers is weinig bekend. Na hun vertrek kwamen er Hongaarse arbeiders wonen die later weer vervangen werden door repatrierende Nederlanders. In 1958 wordt er in de krant (het Algemeen Dagblad) bericht over de spartaanse toestanden in het woonoord. En vooral hoe de overheid weigert deze omstandigheden te verbeteren en zelfs hulp vanuit Medemblik verbiedt. Dit terwijl er op dat moment gerepatrieerde Nederlanders uit Indonesië wonen die extra zorg nodig hebben.

In 1959 komen er weer Molukkers wonen in Medemblik, waaronder gezinnen uit kamp de Beenderribben. In 1959 is de overheid al in gesprek met de gemeente Wormerveer om daar een Molukse wijk te bouwen met 50 woningen en een kerkje omdat het kamp in Medemblik opgeheven gaat worden. Wormerveer wordt als een industrie-gemeente omschreven en men verwacht dat de Molukkers daar aan werk kunnen komen (Volkskrant). Het is duidelijk dat men de Molukkers als arbeiders beschouwt en zij eigenlijk alleen voor de laag niveau banen in aanmerking komen. Het is niet duidelijk hoeveel Molukkers uit Medemblik daadwerkelijk in Wormerveer zijn gaan wonen.

Woonoord Medemblik, foto van het MHM (F95-2046).

Medemblik is namelijk vooral het kamp van de Molukkers die terug willen keren. Eind 1959 heeft de vereniging “Gabungan Organisasi Suku Maluku” in Medemblik een strijdprogramma gepresenteerd waarbij haar leden terug willen naar Indonesië als volledige burgers en zij willen strijden voor de inlijving van West-Papoea (Algemeen Dagblad, Volkskrant). De organisatie zou ongeveer 1100 leden hebben, dat is iets meer dan 5 procent van de toenmalige Molukse bevolking in Nederland. In september 1960 biedt Indonesië aan dat men op kosten van de republiek terug kan komen om onder leiding van Soekarno te werken aan de wederopbouw van het land. De Usdek (waar drie verenigingen in zijn opgegaan waaronder Gabungan) reageert positief. De meeste leden van deze vereniging wonen in Medemblik en Arnhem en worden apart gehouden van de overige Molukkers die niet terugwillen zonder een vrije Molukse staat. In oktober vliegt S. Siwalette uit woonoord Medemblik op goed geluk naar Rome en ontmoet daar president Soekarno om over terugkeer te praten. Ook al zijn de verhoudingen tussen Indonesië en Nederland niet goed, men is in Nederland bereid de terugreis te betalen (De Tijd). En uiteindelijk betaald Nederland daadwerkelijk de kosten van de reis en de eerste twee maanden van verblijf. Op 11 mei vertrekt dan eindelijk de eerste groep via Genua. De groep bestaat uit 6 gezinnen en 1 alleenstaande uit Medemblik, in totaal 41 personen. De heer Siwalette reist niet mee met deze groep omdat hij er voor wil zorgen dat iedereen die wil terug kan keren naar Indonesië. In september weet men dat er in ieder geval 3 gezinnen doorgereisd zijn naar Ambon en dat een deel van de groep vrijwillig in Jakarta blijft. Ondanks de magere berichtgeving gaan de terugkeer reizen door en in februari 1962 zijn er in totaal ruim 600 Molukkers teruggekeerd. Het woonoord Medemblik is dan al enkele maanden opgeheven (september 1961).

De heer Siwalette met gezin in woonoord Medemblik (Beeldbank Nationaal Archief).

Als je na gaat dat de meeste Molukse bewoners van het woonoord terug zijn gekeerd naar Indonesië is het natuurlijk ook niet zo verwonderlijk dat er geen gedenkteken of herinneringsmonument is. Dit soort monumenten worden meestal gedragen door de betrokkenen. In de kranten wordt ook alleen bericht over de wens tot het teruggaan. Waarom zou je een gedenkteken inrichten voor een plek waar je alleen weg van wilt zijn.

17 gedachten over “Medemblik: kamp van de terugkeer.

  1. De Hongaren die in het kamp kwamen na de Molukkers waren waarschijnlijk vluchtelingen. In 1956 was de Hongaarse Opstand.

    Like

  2. hallo Marjolijn,
    Wat een indrukwekkend verhaal!
    Bedankt!
    Vooral je opmerking over de spijtoptanten komt binnen. De Nederlandse regering had hen met klem aangeraden om voor het Indonesische staatsburgerschap te kiezen. Na jarenlang gediscrimineerd en getreiterd te zijn, kwamen ze dan berooid in Nederland aan en mochten ze vervolgens dus niet geholpen worden in het uitgeleefde woonoord.
    Grote kans dat de Hongaren trouwens geen arbeiders waren maar vluchtelingen na de opstand van 1956.
    De opmerking ‘men Molukkers als arbeiders beschouwt’ zouden we samen eens een stevige boom over moeten opzetten. Molukkers en studie is een combi met heel veel facetten.

    Like

    1. Hallo Kees,
      Ja het onderzoek naar Molukse woonoorden heeft veel kanten. Want de verhalen van de andere mensen die in dit soort kampen werden ondergebracht komen zijdelings ook mee. Als er de corona-regels weer voorbij zijn, kunnen we best een keer een boompje opzetten.

      Like

  3. Hallo Marjolijn, je hebt het over Medemblik,
    maar was het niet strafkamp Oude Zeug bij Wieringerwerf in de gemeente Wieringermeer, waar je het over hebt? Ik ben er zelf toen op bezoek geweest, omdat daar toen ook drie gezinnen uit Midddlburg naar toe zijn gestuurd (o.a. fam Amanopunjo van de P.N.M.S. partij nasional MalukuSelatan)!

    Like

    1. Hallo Jan,
      Er was naast Oude Zeug (CAZnr: 41) ten noorden van Medemblik ook een kamp bij Medemblik (CAZnr: 42) zelf. Enkele families uit Oude Zeug zijn ook terug gegaan naar Indonesië en waren waarschijnlijk lid van dezelfde Usdek vereniging. Bij de foto van de familie Siwalette in het woonoord zie je ook in de achtergrond een huis. Dit kan daardoor niet Oude Zeug zijn, maar moet het kamp Medemblik zijn.
      groet marjolijn

      Like

  4. De “Inlandse schepelingen” op de boot Atlantis in 1951 vanuit Surabaya naar Rotterdam gingen met hun gezinnen of net getrouwd vanuit Amersfoort naar kamp Medemblik toe. Hier zijn ook een aantal kinderen geboren bij diverse families. Van hieruit vertrokken gezinnen naar o.a. Den Helder, Arnhem en Loosdrecht.

    Like

  5. hallo Marjolijn,
    Ik woon ongeveer 15 meter vanaf de plek waar de foto genomen is. Onder de fundering van ons huis, gebouwd in 1968, ben ik bij een kleine verbouwing een stalen rijplaat tegengekomen. Navraag bij oude buurtgenoten leerde mij dat dit ooit de opgang naar het kamp was en de plaat daar lag omdat de toegang door alle verkeer verzakt was. Er liep daar een sloot waar dam in opgeworpen was om het kampgebied te bereiken.
    Het huis in de achtergrond staat er nog steeds. Het staat op de hoek van Westersingel en Spooksingel in Medemblik, toen aan de rand van de stad, nu ongeveer in het midden.
    Groet, Wim de Lange, huidige bewoner Westersingel

    Like

    1. Hallo Wim,
      Dank je wel voor deze aanvulling. Dit geeft weer een aanwijzing over de inrichting van het kamp. Heb je de stalen rijplaat verwijderd of op zijn plaats gelaten?
      groet marjolijn

      Like

      1. hallo marjolijn
        de plaat ligt voor het grootste deel onder mijn fundering. Ligt daar goed, geeft extra steun 🙂
        De foto is volgens mij genomen waar nu de achtertuin van Westersingel 30 is. De opgang zou dan links buiten beeld moeten liggen. Achter de getoonde barak was de christelijke school.
        Als je op http://www.Topotijdreis.nl kijkt dan zie je vanaf 1950 het kamp verschijnen met de plaatsen van de barakken.
        Groet, wim

        Like

      2. Hallo Wim,
        Dank je wel, daar hebben toekomstige archeologen nog wat aan 😉
        groet marjolijn

        Like

  6. Hallo Marjolein, ken jij ook dat kleine kamp bij Finsterwolde in het Noorden?!?
    Groetjes,
    Ellen Hitipeuw-Palyama

    Like

  7. Hallo Marjolein,

    Vandaag (19-09-21) ben ik in Medemblik geweest, omdat ik in 1954 in het barakkenkamp ben geboren en ik benieuwd was waar dat kamp zo zijn. Mijn (Indische) ouders kwamen hier in dec 1953 aan, omdat mijn vader bij de Marine in Den Helder geplaatst was. Ze moesten vanwege hun eigen veiligheid naar Nederland (zo is mij verteld). Mijn vader is in 1955 overleden kort nadat ze vanuit dit kamp naar `den `helder waren verhuist. Mijn moeder weet niet zo veel meer uit die periode en ik al helemaal niet. Ik weet daarom niet of daar meerdere Indische gezinnen daar gehuisvest of hoofdzakelijk Molukse. De barakken herken ik wel a.d.h.v. foto’s die ik nog van vroeger heb gezien.

    met vriendelijke groet
    Arnold Barends

    Like

    1. Hallo Arnold,
      Het marinepersoneel zat in een ander kamp in Medemblik. Maar als het van korte tijd is geweest in 1953 zou het kunnen dat ze heel kort hier geplaats waren. Waar dat ander kamp precies lag weet ik niet, maar dat hoop ik op een later moment wel uit te vinden. Het marine personeel met Molukse achtergrond werd niet in de woonoorden geplaatst die op de reguliere woonoordenlijst staat. En vaak kwamen zij ook in gemengde kampen. In die tijd kwamen er allerlei personen uit voormalige Nederlands Indië die soms in gemengde kampen werden gehuisvest. Het marinepersoneel werd duidelijk anders behandeld dan de KNIL-militairen van de landmacht. Het feit dat je ouders in 1953 pas kwamen wijst er ook op dat ze anders behandeld werden dan de KNIL-militairen die op dienstbevel naar Nederland waren gekomen in 1951. Zoals je uit de blog kunt opmaken zijn juist die tussenjaren in kamp Medemblik onduidelijk en hebben dus nog wat onderzoek nodig.
      vriendelijke groet,
      marjolijn

      Like

Laat een reactie achter op Arnold Barends Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s