Archeologische sporen van Molukkers in Nederland
Vandaag is ons rapport feestelijk gepresenteerd in de Sophiahof in Den Haag en uitgereikt aan Staatsbosbeheer, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Fryske Marren, alle partners en deelnemers. Uiteraard maken we het graag beschikbaar voor zoveel mogelijk mensen. We hopen dat het een voorbeeld kan zijn voor nog veel meer archeologie-samenwerkingsprojecten.
Je kunt het rapport versie 1.1 downloaden via deze link.
Veel leesplezier,
marjolijn en jobbe
Afgelopen zaterdag 15 juni werd in het Moluks Historisch Museum de tentoonstelling Maluku 2.0 van Mano Som feestelijk geopend. De tentoonstelling laat nieuw videowerk zien dat de traditionele cakalele en menari dans op een moderne manier combineert en vormgeeft. Het laat de vitaliteit zien van oude vormen als ze door jonge mensen binnen hun eigen stijl bewerkt worden.
De opening zelf was spectaculair te noemen. In de grote zaal waren de stoelen langs de rand in een grote cirkel geplaatst. Na de inleidende woorden van bestuursvoorzitter Sharon Sourbag en directeur Henri Timisela, gaf Mano Som een korte uitleg van zijn werk. Daarna kwam het echte vuurwerk geleverd door de groep Anak Maluku Dari Leerdam. Op het podium zat een grote groep Tifa-spelers van alle leeftijden die meteen de toon zetten, daarna kwam een groep (jonge) mannen de cakalele dans opvoeren. Ik kan het wel vertellen, maar het is beter als je het zelf ziet. Daarom heb ik een video gemaakt die je hier kunt bekijken.
Voor de dansvideo van Mano Som moet je zelf naar het museum. Dat kan tot 23 september en is zeker de moeite waard. Ik zelf zou de dans wel eens live willen zien in een theater. Daar is de choreografie zeker geschikt voor.
Gisteravond 8 februari was de finissage van de tentoonstelling “Uitgepakt: van Kist naar Kast” in het Moluks Historisch Museum te Den Haag. Eigenlijk was het een vervroegde finissage want de tentoonstelling is nog tot 18 februari te zien. En als je de kans hebt, is het de moeite waard om even te gaan.
De avond begon met een welkomstwoord door de directeur Henri Timisela, waarin hij alle medewerkers en vrijwilligers van het museum bedankte. Een klein museum zoals het MHM kan niet zonder vrijwilligers. Vooral nu het museum de collectie weer op één plek bij elkaar gevoegd heeft in plaats van verspreid over het land. Daarnaast noemde Henri de samenwerking met het project Wyldemerck als een succesvol project die het Moluks erfgoed op de archeologische kaart zet. Vervolgens gaf Henri aandacht aan de jongere generatie die op eigen wijze bezig is met het erfgoed zoals spoken word artist Darsay (Akollo) en kunstenaar Finn Maätita. Het museum zelf gaat de Molukse gemeenschap opzoeken door een podcast en vodcast te gaan maken bij de mensen in het land. Yanise Zijlstra gaat hier het voortouw voor nemen en iedereen werd opgeroepen zich bij haar te melden als ze nog een voorwerp hebben waarover een goed verhaal te vertellen is. Huib Akihary gaf vervolgens een korte inleiding over de tentoonstelling die eigenlijk ontstaan is uit een tijdelijk gebrek aan ruimte waardoor alle grote objecten even creatief gebruikt zijn. Naast alle kisten en koffers is er een kamer uit een barak nagebouwd in het museum. Met originele deuren, lichtknopjes, bedden en zoals de titel doet vermoeden, kasten.
Hierna volgde een optreden van spoken word kunstenaar Darsay. Die met kleine technische ingrepen een mooie performance bracht waarin zijn eigen stem en achtergrondgeluiden een mooie sfeer neerzette. Dit laat zien dat de jonge generatie op een eigen manier het Moluks verhaal vertelt en zo de geschiedenis doorgeeft.
Het centrale deel werd afgesloten door een muzikaal optreden van de band Ampat. Ze moesten zichzelf een beetje verontschuldigen omdat ze bedachten dat ze rustige liedjes zongen waar dansen wat moeilijker op was. Maar het is ook wel fijn om gewoon rustig mee te deinen op de muziek. Ondertussen werden er lekkere hapjes rondgebracht, wat de sfeer natuurlijk alleen maar ten goede brengt.
Na het centrale deel van de avond konden we de tentoonstelling bezoeken. Huib gaf uitleg en de drukte in de barak liet zien dat de mensen dit een indrukwekkende tentoonstelling vonden. De kamer had de afmetingen van een gemiddelde kamer waar een gezin in verbleef in de woonoorden. Het was meteen duidelijk hoe klein dat eigenlijk is. De sfeer werd verhoogd doordat alle elementen origineel waren inclusief de lichtknopjes die werkten. Huib vertelde dat hij bij de installatie wel even schrok omdat de klok die uitgepakt was het spontaan weer deed en op het uur van zich deed horen. Ook vertelde hij dat de bezoekers emotioneel worden omdat ze zoveel herkennen. Ikzelf vond de inventariskaart aan de muur het indrukwekkends omdat deze toont hoe afgemeten alles was. Ook het feit dat je de kamer in kon stappen, gaf het meer betekenis en gevoel dan alle andere opstellingen die ik tot nu toe heb gezien, waar je toch altijd op een afstand wordt gehouden. Hier kon je de ruimte met alle spullen erin echt beleven.
Na het bezoek aan de tentoonstelling was er nog ruimte om gezellig met elkaar te praten en wat lekkers te eten. Ik zag nog wat mensen toch een dansje wagen op de muziek van Ampat die weer aan het spelen waren in de grote zaal. Het was een geslaagde avond waar jong en oud op een ontspannen manier met het Molukse erfgoed bezig waren. En als je nog de kans hebt voor 18 februari, ga even langs.
Deze blog is geschreven door Aboe Marasabessy.
Het heeft even geduurd maar uiteindelijk gaat gemeente Waalwijk de graven van de 1e generatie Molukse KNIL-militairen en hun partners een beschermde status toekennen.
Wat vooraf gebeurde.
Het heeft lang geduurd. Wisseling van wethouders en in eerste instantie wilde men zelfs niks doen. Met veel pijn en moeite kwam het college/de wethouder met een voorstel waarbij men niet verder wilde gaan met ’10 jaar vrijstelling van grafrechten’. Het college ging dit als voorstel aanbieden aan de raad. De raad moest daar op 23 november een besluit over nemen. Dit voelde als belediging. Bovenop de teleurstelling en boosheid. Er was grote behoefte om aan de raadsleden eens goed te vertellen wat dit met ons allen doet.
De gemeenteraad kent zogenaamde gespreksavonden. De raad gaat dan in gesprek met bewoners en belanghebbenden over onderwerpen die aan orde komen op een daaropvolgende besluitvormende raadsvergadering. Maar op zo’n gespreksavond mag een inspreker maar 3 minuten zijn/haar verhaal doen. Zo ontstond het idee om zelf een bijeenkomst te organiseren en de raadsleden uit te nodigen. Zo geschiedde.
Bijeenkomst gemeenschap met raadsleden gemeente Waalwijk op 4 november
Die middag hebben een aantal uit onze gemeenschap hun verhalen verteld, hun mening gegeven maar ook hun pijn en verdriet getoond. Met respect naar de gasten. Niet op de persoon. Zonder gevloek of getier. Het was druk. De 2e, 3e en zelfs 4e generatie was aanwezig. Er vloeide ook tranen bij de mensen die luisterden. Dezelfde pijn en verdriet. Iedereen was er wel over eens; het is goed dat we dit gedaan hebben. De aanwezige raadsleden waren geraakt. Maar vooral verrast. Men besefte niet dat de pijn zo diep zat. Maar de meesten lieten zich nog niet in de kaart kijken.
Gespreksavond van de gemeenteraad Waalwijk op 9 november
Achteraf begrepen we dat het nog nooit zo druk was geweest op de publieke tribune. Maar dat er nog nooit zoveel insprekers zich hadden aangemeld om in te spreken bij een onderwerp. Negen insprekers van onze kant. De meesten hadden (nog) niet gesproken op de bijeenkomst van 4 november. Van tevoren hadden we niet afgestemd en afgesproken wie zou spreken. Iedereen was vrij om dit te doen. Een aantal die inhoudelijke ingingen op het voorstel. Maar het waren vooral persoonlijke verhalen. Uit het hart en veel emotie. Je kon zien dat raadleden geraakt werden. In de gesprekken naderhand bleek wel hoe diep.
Na het onderwerp vroeg de voorzitter om een schorsing. Een aantal fracties hadden aangegeven dat ze wilden overleggen. Normaalgesprokken gebeurt dit nooit bij een gespreksavond. Na de schorsing vertelde de voorzitter dat de fracties met elkaar hadden overlegd. Dat een meerderheid van de fracties met een amendement zal komen om over te gaan naar eeuwigdurend. Formeel moet de definitieve klap nog vallen op 23 november. Maar de kaarten zijn geschud. Opluchting, blijheid en weer veel tranen. We zullen weer massaal aanwezig zijn op 23 november.
Afgelopen zondag bezocht ik de pop-up tentoonstelling “Mena Nanala-Een blik op de toekomst” in Rotterdam op het Westelijk Handelsterrein. De tentoonstelling is georganiseerd door Molukkers aan de Maas en AMI (Awareness Moluccan Identity). In de oude pakhuissfeer met brede planken vloeren en bakstenen muren zijn de werken van zestien Molukse kunstenaars te zien. De ontvangst is hartelijk en enkele kunstenaars zijn aanwezig. Ik krijg dan ook toestemming om foto’s te maken voor de blog. Het werk is gevarieerd met losstaande beelden, wandsculpturen, schilderijen, en video-installaties. De tentoonstelling is nog 27 en 28 oktober te bekijken.
Het eerste beeld dat je ziet, Untouchable Dream van Ruben Lopulalan laat meteen de eigentijdse manier zien waarmee de kunstenaars met hun roots omgaan. Het beeld is gedetailleerd, maar het gezicht is niet goed zichtbaar wat de universaliteit vergroot. Het is iemand, maar het kan iedereen zijn. De meeste jongeren kunnen zich denk ik hier in herkennen. Het werk is ook niet belerend iets wat ook voor de andere werken geldt. Ik ga hier niet elk werk bespreken, maar als algemene opmerking wil ik zeggen dat de meeste werken fris van idee zijn. En ook al refereren ze naar het traditionale en de Molukse cultuur, dit gebeurd zonder nostalgie en met een frisse blik.
Een typisch voorbeeld hiervan is het werk van Tasawara dat traditionele vormen in nieuw materiaal uitvoert en fotografeert als ultramoderne bewijsstukken. Exhibit A – Saluwaka (Moluks schild) en Exhibit B – Parang (mes) zijn uitgevoerd in glas, waardoor ze hun functie verliezen, en de vorm van het object juist naar voren komt. Het is niet meteen duidelijk waar je naar kijkt omdat het materiaal zo anders is dan gebruikelijk. Mijn oog werd veel meer getrokken naar de versiering en detaillering dan naar het object als een specifiek voorwerp. Dit wordt versterkt doordat de voorwerpen in een moderne felblauwe en felrode box zijn geplaatst.
Persoonlijk trok het werk van Mirjam Manusama mij het meest aan. De silent disco koptelefoons vertellen het verhaal in verschillende talen. De eerste keer viel ik aan het eind in met een koptelefoon met ik denk Bahasa Indonesisch, qua sfeer goed, maar ik moest erg letten op de ondertiteling. Gelukkig had ik de tweede keer een Engelse versie zodat ik meer van het beeld kon genieten. Het is een strakke video met mode en dans die begint met de rustige stem van oma. Het verhaal is vooral beeldend en niet te uitleggerig. De combinatie van dans en kleding doet het heel goed. Dit brengt de kleding tot leven, terwijl de kleding in de tentoonstelling zelf meer een verstilde werking heeft. Die combinatie van objecten en video doet het goed.
Een ander werk wat heel goed bij deze tijd past en tegelijk traditionele vormen en kleuren in zich heeft is de videoinstallatie De Molukse echo van Joram de Kock. Het is een persoonlijke voorkeur maar ik hou van dit soort videowerk, waar je heel lang naar kunt kijken en steeds een ander detail opvalt. Recht tegenover de vier schermen op de foto is een ruimte met een projectie tegen het plafond van wat ik als water interpreteer met tegen de wand de kleuren van de RMS-vlag in een abstracte beweging. Al met al een spannend geheel.
Ik heb hier maar enkele werken uitgelicht die mijn persoonlijke voorkeur laten zien. Er zijn echter ook andere werken die zeker de aandacht verdienen maar dan wordt dit een boekje in plaats van een blog. Het beste advies is om gewoon zelf te gaan kijken en als je het gemist hebt, het werk van al deze kunstenaars te onderzoeken. De kunstenaars die meedoen aan Mena Nanala zijn: Snars, Hatutamelen, Omar Yasha, Margery Genevie Kainama, Bryon Kiefer – Nunue, Ruben Lopulalan, Mirjam Manusama, Kim Leiwakabessy, Yopi Abraham, Dominique Latoel, Jerrold Saija, Finn Maätita, Tabitha Boekweit, Yoram de Kock, Rafaël Pattiwael en TASAWARA. Als je nog tijd hebt (vrijdag 27 en zaterdag 28 oktober) is het zeker de moeite waard om te gaan.
Op 19 oktober j.l. gaf Jobbe Wijnen een lezing over het project Wyldemerck in Balk bij het Podium Gorter. De lezing was mede georganiseerd door Stichting Histoarysk Wurkferbân Gaasterlân (HWG). Het was een erg leuke avond met veel enthousiaste luisteraars…en vertellers.
Het was eigenlijk de eerste keer dat we een lezing gaven in Balk en de opkomst betrof ongeveer 60 personen. Ik vond dat zelf voor een lezing een goede score, maar de organisatie zelf vond het tegenvallen: “Er is concurrentie van een optreden elders in het dorp. Normaal zijn er bijna honderd mensen.” vertelde Sietke Dijkstra me.
Eerst gaf de HWG voorzitter Jan Geert Vogelzang een introductie over de vroege historie van het Kamp. Daarna probeerde ik bij aanvang de ‘truc’ uit te halen die marjolijn en ik ook op de Reuvensdagen hadden gedaan, namelijk mensen laten ervaren dat participatie ‘zelf doen’ betekent door hen het eerste stuk van de lezing zelf te laten voorlezen. Tot grote hilariteit in de zaal – maar je zou ook kunnen zeggen tot groot succes! – liep dat meteen uit de hand. De eerste deelnemer legde het papier aan de kant en begon een verhaal van tien minuten over zijn eigen ervaringen met de Molukkers. In het Fries – zeer terecht! -dus ik verstond er zelf niks van en ik kwam er ook niet meer tussen. Als expert heb je het bij participatie niet altijd in de hand…en zo hoort het ook.
De lezing verliep verder voorspoedig en mensen luisterden zeer betrokken. Het was voelbaar dat vanuit een Fries perspectief er ook groot hart is voor Kamp Wyldemerck en haar bewoners. Mensen hadden veel te vertellen. De voorzitter wist bovendien mede te delen dat het monument met de steen sinds vorig jaar formeel en notarieel van HWG is, omdat de stichting die het beheerde is opgeheven. Ook het beheer is aan hen overgedragen en HWG denkt na over plannen voor monumentalisering van het kampterrein. Inmiddels is direct na de lezing nieuw contact ontstaan tussen de Molukse initiatiefgroep (zie vorig bericht) en het Werkverband, wat natuurlijk alleen maar positief is.
Ook nu waren trouwe bezoekers als Sjouke de Jager en zijn vrouw weer in de zaal en kwamen mensen naar me toe met gevonden voorwerpen en documenten. De zoon van de Empo fietsenmaker, de heer Mous, had een document gevonden dat aangaf welke families er in de barakken woonden en vertelde dat bij zijn vader het hart voor de Molukkers altijd groot was gebleven, maar niet zonder moeilijkheden. Na het vertrek in 1969 bleef vader Mous achter met 15.000 gulden aan onbetaalde rekeningen. “Maar”, zegt zijn zoon nu, “Daar hebben we het niet meer over. Dat is geschiedenis. De mensen zelf konden er niets aan doen, zij zaten in een lastige situatie.”
Ik kreeg ook nog een geëmailleerd bord in handen gedrukt gevonden door mevrouw Feenstra uit Leeuwarden. Het lijkt niet noodzakelijk bij de standaard CAZ uitrusting te horen, maar opvallend is wel dat het een productie-stempel uit Maart 1944 heeft en als meegebakken merknaam ‘Bengal….’. (Een deel is niet leesbaar). Als iemand weet of dit bij de kamp inventaris kan horen, horen we het natuurlijk graag!
Jobbe Wijnen
Foto kop: met dank aan Podium Gorter.
Op 17 juni was de feestelijke afronding van het project Wyldemerck: Samen zoeken naar barakken in de bossen. Maar het einde van dit project is eigenlijk ook een begin want nu gaan we aan de slag met hoe het erfgoed daadwerkelijk te versterken. Afgelopen woensdag 18 oktober was de projectgroep Wyldemerck dan ook te gast bij Staatsbosbeheer (SBB) in Amersfoort om te praten over hoe we verder gaan. SBB is de eigenaar van het bos en werd vertegenwoordigt door Bram Verhave en Iris de boer. De gemeente De Fryske Marren in de persoon van Dorien Haagsma was ook aanwezig omdat zij een belangrijke rol spelen in de mogelijke monumentstatus van het elektriciteitshuisje. Na een snel voorstelrondje begon de vergadering.
Aboe Marasabessy nam het voortouw en leidde de vergadering. We hadden drie belangrijke punten om te bespreken. Wat doen jullie als Staatsbosbeheer en De Fryske Marren (FM) met het advies uit het rapport of anders gezegd waar zeggen jullie ja of nee op? Wat is het proces dat we gaan volgen met elkaar? En als laatste hoe blijven we met elkaar in contact?
Tot ieders genoegen waren SBB en FM eensgezind over dat ze alle punten van het advies wilden opvolgen. Dat wil niet zeggen dat het 1 2 3 gebeurd is. Ik zal hier de punten van het advies omschrijven en het proces wat daar bij hoort.
Punt 1: Het elektriceitshuisje bewaren en tot gemeentelijk monument maken. De Fryske Marren is hier mee bezig maar om dit te realiseren moet de eigenaar instemmen. Het elektriciteitshuisje en de grond waar het op staat is in het bezit van Alliander. Deze zijn zeker niet van plan het huisje te slopen, maar gaan niet meteen akkoord met een monumentstatus. Een vervolgstap is dan ook dat er een overleg plaatsvind tussen Alliander, De Fryske Marren en een afvaardiging van de oud-bewoners van Wyldemerck zodat de eigenaar het nut en belang er van inziet om het elektriciteitshuisje tot monument te verklaren.
Punt 2: De herinrichting van de oorspronkelijke paden. Staatsbosbeheer wil hier meteen mee aan de slag. Dit is voor hun een makkelijk te realiseren plan omdat ze dit binnen hun eigen beheer kunnen doen. Gelukkig is er een kaart van de originele paden van Wyldemerck waardoor dat ook precies kan gebeuren. Of de breedte van de paden ook aangehouden moeten worden is een ander verhaal omdat sommige wel drie meter breed waren en dat de sfeer in het bos teniet kan doen. Dorien Haagsma merkte wel op dat daar een omgevingsvergunning voor aangevraagd moet worden. Zij zag verder geen problemen voor de verstrekking daarvan, maar zo zie je dat alles niet zo simpel is als je soms denkt. SBB heeft er in ieder geval zin in om dit te gaan doen en het zou leuk zijn als de gemeenschap daarbij kan helpen. Dit wil SBB snel gaan doen in de winter zodat de natuur zo min mogelijk wordt verstoord. Als in april het broedseizoen begint kan men namelijk niet meer werken in het bos. Als de paden hersteld zijn is het ook makkelijker om over herinrichting en andere zaken na te denken.
Punt 3: Het meest belangrijke punt is misschien wel dat de lokatie van de moskee weer in ere wordt hersteld. Deze lokatie moet weer zichtbaar worden en een punt van aandacht zijn. SBB is bereid de plek weer herkenbaar te maken. Dit kan gelijk met de paden gebeuren. Hoe de plek dan ingericht wordt is iets waar de Molukse gemeenschap over na moet denken. Het voorstel is dat de projectgroep de oud-bewoners en familieleden uitnodigt om hier samen een plan voor op te stellen. Dit traject zal wat langer duren omdat we het er over eens moeten worden hoe we het ingericht willen hebben en dit dan ook haalbaar moet zijn qua geld en regelgeving. Maar het devies is hier eerst bedenken wat je wilt en dan zien wat er kan.
Punt 4: Banken, tafels en prullenbakken. SBB zet geen prullenbakken neer omdat dat teveel werk kost om deze tijdig te legen en schoon te houden. Maar banken met tafels kunnen zeker geplaatst worden. SBB ziet het belang ervan in dat men met grote groepen daar picknickt en dat het dan fijn is als je kunt zitten. Over de preciese uitvoering kan later pas gesproken worden als ook het plan voor de inrichting van de plek van de moskee bekend is.
Punt 5: Infoborden in het kamp. Dit hangt eigenlijk af van wat er te zien is. Na het aanleggen van de originele paden kan hier beter over beslist worden. De projectgroep gaat hier over in gesprek met de oud-bewoners. Het soort infoborden hangt ook samen met de verdere inrichting. SBB heeft wel een huisstijl voor infoborden, maar de vraag is of deze voldoen aan de wensen van de groep. Bij het soort informatie dat op de borden moet komen is natuurlijk de input van de Molukse gemeenschap van het grootste belang. Wat wil de gemeenschap vertellen over haar geschiedenis.
Punt 6: Bord bij de ingang. Voor veel mensen is de ingang van het kamp moeilijk te vinden of men weet niet dat er een kamp is geweest. Een bord bij de ingang van het kamp kan hier verandering in brengen. De uiteindelijke tekst en vorm hangt weer samen met wat er uiteindelijk te zien is in het kamp.
Punt 7: Niet alleen de ingang van het kamp, maar ook de route ernaar toe is niet heel duidelijk omdat je op een gegeven moment op de ventweg moet gaan rijden. Het zou dan ook handig zijn als er op de weg (N359) van Balk naar Koudum bordjes geplaatst worden. Dit is echter een zaak van de provincie en kan hier niet verder besproken worden.
Punt 8: Het aansluiten op bestaande wandelroutes. Dit punt kan het beste opgenomen worden als de herinrichting klaar is. Er lopen al routes in de buurt en ook via het water kom je langs het kamp. Dus het zou leuk zijn als mensen meer te weten komen over de plek.
Al met al is er dus heel wat besproken. Waarbij het enthousiasme van alle partijen vooral van belang is. Iedereen heeft er zin in om Wyldemerck tot een aantrekkelijke plek te maken die het verhaal van de Molukse bewoning vertelt. We blijven contact houden op de manier zoals we nu al doen. Het is nu van belang dat de Molukse gemeenschap haar wensen gaat vormgeven in concrete plannen. Hiervoor zal de projectgroep Wyldemerck een bijeenkomst organiseren met de oud-bewoners en betrokkenen. Moluks Erfgoed is namelijk niet meer de projectleider van het vervolg , maar wij blijven natuurlijk wel betrokken. Het succes van het project Wyldemerck is dat de deelnemers het stokje hebben overgenomen en de voortrekkers zijn in het behoud en kenbaar maken van hun erfgoed. De positieve houding van Staatsbosbeheer en De Fryske Marren laat zien dat er veel mogelijk is waardoor de plek van meerwaarde wordt voor iedereen.
Afgelopen vrijdag 29 september was er in Den Haag bij Beeld en Geluid een bijeenkomst over Archieven en Molukse beelden en geluiden. De avond was een samenwerking tussen Beeld en Geluid, het Moluks Historisch Museum (MHM) en Moluccan Archive gepresenteerd door Jeftha Pattikawa. De zaal zat goed vol met een mix van verschillende generaties. Inneke Middag van Beeld en Geluid en Henry Timisela van het MHM gaven een kort welkomstwoord, waarna Jeftha van start ging.
Jeftha vertelde over zijn project verloren banden waarbij hij op een zolder 300 videobanden vond gefilmd door Molukkers. Het is moeilijk om deze banden in het archief te krijgen omdat vaak gezegd wordt dat archieven al genoeg materiaal over Molukkers hebben. Maar dit is bijna altijd materiaal vanuit een niet-Moluks perspectief vastgelegd. Het is dus van groot belang om juist materiaal gemaakt door Molukse mensen in het archief te krijgen. Niet alleen om dingen goed te bewaren, maar ook zodat mensen er mee aan de slag kunnen want dan wordt een archief pas echt een archief.
Talita Talaksuru van het instagram account moluccanArchive en de filmmaker Fred Pattipeilohy werden uitgenodigd voor een gesprek. Talita vertelde hoe zij de afgelopen jaren eigenlijk een beetje random beelden verzameld uit verschillende blogs en collecties (waaronder die van het MHM) en deze vervolgens op instagram post. Het account krijgt eigenlijk alleen positieve reacties van mensen die familie en beelden herkennen. De aanvullingen die bezoekers van het account maken, geven de extra waarde aan dit project. Zij geven context aan de beelden. En deze context wordt weer teruggegeven aan de collecties waaruit de beelden komen zodat deze ook verrijkt worden. Talita zou het liefst een koffietafel boek maken of een educatieproject dat ook op de Molukken zelf gebruikt wordt zodat men daar beter weet waarom er Molukkers in Nederland zijn.
Oom Fred vertelde hoe hij in de jaren negentig begonnen was met filmen op Maluku maar bij terugkomst die “hobby” uitbreidde door nog een camera en editspullen te kopen. Hij filmde allerlei culturele en familiebijeenkomsten in de Molukse gemeenschap en zou nu die collectie aan het MHM willen geven. Dan moet er wel een keuze gemaakt worden want sommige beelden zijn prive-aangelegenheden. Oom Fred zegt over al die bijeenkomsten die hij filmde: “Alles wat te zien is, is mooi”. Na het gesprek werd kort een film met fragmenten van verschillende culturele evenementen getoond die hij gefilmd heeft. Vooral de diversiteit bleef bij mij hangen.
Na de film was er een emotioneel moment. Het deed oom Fred veel dat nu zoveel mensen naar zijn film keken. Ook de zaal was geemotioneerd vanwege de herkenning en herinneringen die ook al zijn het specifieke verhalen door de groep gedeeld worden. Het gaat vooral om respect en erkenning van de Molukse gemeenschap.
Jeftha maakt een mooie overgang naar het volgende gesprek. Emoties blijven vaak buiten beeld in een archief, maar media en kunst kunnen dat doorbreken. De jonge kunstenaars Finn maätita en Jerrold Saija schuiven aan. Finn houdt zich vooral bezig met taal en vormt zo zijn eigen archief. Hij laat Molukse mensen hun eigen achternaam uitspreken en maakt daar dan een geluidswerk van met tifamuziek. Het blijkt dat er nogal een verschil in uitspraak is tussen de namen. Voor Finn is de Adat altijd al een soort oraal archief geweest. Jerrold werkt vaak vanuit zijn familie. Op de kunstacademie zocht hij naar andere Molukse studenten omdat hij collectief wilde werken en zo kwam hij bij Finn uit. Samen hebben ze een werk gemaakt over de Sagoboom, waar een stuk uit getoond werd. Het is in het Maleis en er is expres geen ondertiteling. Als je geen Maleis spreekt zul je in gesprek moeten gaan met iemand die dat wel doet om het te begrijpen. Dit is meteen een dekoloniale aanpak omdat het een koloniaal idee is dat je altijd toegang hebt tot alle informatie van iedereen.
Noah Berhitu voegde zich bij het gesprek. Zij is een filmmaker die nu voor het eerst naar Maluku was geweest en daar ook heeft gefilmd. Nu liet ze echter een stukje zien uit een eerdere film. Noah heeft haar grootouders nooit gekend, maar had wel allerlei vragen over haar roots en geschiedenis. Die vragen heeft ze aan twee andere mensen van de eerste generatie gesteld. Hun antwoorden en beelden uit het familiearchief worden gecombineerd. Zo wordt het persoonlijke met de geschiedenis van de groep vermengd.
Jeftha vraagt aan hen alledrie wat voor beeld er uit de archieven over Molukkers naar voren zou moeten komen. Jerrold antwoord dat kunst het portaal is naar de toekomst en het verleden. Noah ziet graag de saamhorigheid en het vertrouwen. Finn wil de veerkracht zien en hoe men elkaar helpt.
Hierna geeft Inneke Middag een presentatie over het Beeld en Geluid instituut. Wat opvalt is dat je alles kunt opzoeken via de computer thuis maar je kan bijna niks echt inzien. Dat heeft allemaal met auteursrechten te maken. In het gebouw zelf mag je wel alles inzien.
Henry Timisela geeft daarna uitleg over wat het MHM wil. Aanleiding is de collectie VHS-banden van Mary Hehuat, een belangrijke filmaker uit de jaren 70 en 80. Er wordt ook een stukje getoond uit een documentaire over kamp Vught. Henry zegt er is een gezamenlijk verleden maar er zijn vele groepen. We zijn heel divers met mooie verhalen. Er zijn nog enkele vragen uit het publiek, van mensen die geïnteresseerd zijn in specifiek materiaal, over hoe het zit met de provinciale archieven en iemand bedankt omdat hij meer wil weten over zijn eigen cultuur en dat van huis uit niet meegekregen heeft. Dit laat zien dat net als dat er veel verhalen zijn, iedereen zijn eigen reden heeft om naar deze bijeenkomst te komen. Wat dat betreft was het een geslaagde avond.
Zaterdag 17 juni vierden we bij Museum Maluku gezamenlijk met muziek en dans het resultaat van het Wyldemerck project . Bram Verhave van Staatsbosbeheer, Arjan de Zeeuw van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Dorien Haagsma van gemeente De Fryske Marren waren de eregasten en namen het rapport in ontvangst. Dorien Haagsma gaf aan dat de gemeente de vraag van de gemeenschap goed gehoord heeft en de intentie heeft het elektriciteitshuisje een gemeentelijk monument te maken. Arjan de Zeeuw benadrukte waarom de Rijskdienst projecten als Wyldemerck zo belangrijk vindt en hoopt dat er nog veel meer komen. Ook Bram Verhave bedankte de deelnemers en was geroerd door wat het project allemaal teweeg heeft gebracht.
Daarna waren er hapjes en drankjes verzorgd door de Sophiahof en dans en muziek van een Hadrad groep en Dana Dana. Het was een feestelijke dag! Geörganiseerd door de deelnemers en naar hun gaat dan ook de dank uit. Huib Akihary heeft vanuit Museum Maluku de inrichting van de tuin verzorgd.
Kaja Sariwating maakte prachtige foto’s deze kun je bekijken via deze website. Het wachtwoord is: molukserfgoed
Een kerngroep van deelnemers heeft al aangegeven dat dit helemaal niet het einde is van het project, maar juist het begin. Zij zullen binnenkort contact opnemen met Staatsbosbeheer en de gemeente over hoe verder. Ook de vrouwengroep Wyldemerck kijkt al uit naar een vervolg. Kortom…tot snel! Maar nu eerst genieten van een welverdiend resultaat en fijne zomer en een mooi rapport. Dat rapport kun je hier downloaden (versie 1.1).
De foto bij de video is van Kaja Sariwating, die voor ons prachtige foto’s maakte van het eindfeest.
Hierbij nodigen wij iedereen van harte uit voor de presentatie van het eindrapport en de feestelijke afsluiting van het project Wyldemerck! Dit gaat plaatsvinden op zaterdag 17 juni 2023 van 13.00u-16.15u in het Sophiahof aan de Sophialaan 10 te Den Haag. De inloop start om 12:30 uur.
Oud-bewoners van het Moluks islamitische woonoord Wyldemerck hebben vorig jaar opgravingen en onderzoek gedaan naar het verleden van Wyldemerck. Directe aanleiding hiervoor was de wens van de eigenaar Staatsbosbeheer om meer te doen met de unieke geschiedenis van het terrein. De betrokkenheid van oud-bewoners vinden zij heel belangrijk. Onder begeleiding van Samenwerkingsverband Moluks Erfgoed en met het Moluks Historisch Museum als gastheer is het project tot stand gekomen. Na ruim een jaar onderzoek wordt het eindrapport nu gepresenteerd en onder andere aangeboden aan Staatsbosbeheer. Na het formele deel vieren we informeel feest met zang, dans en theater, aangeboden door kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen van de oorspronkelijke bewoners van het Kamp Wyldemerck.
Voor het formele deel zijn beperkt plaatsen beschikbaar in de zaal, het evenement is ook te volgen op schermen buiten de zaal. Daarna is er een gevarieerd programma met verschillende optredens. Het wordt een bijzondere dag waarvoor we u van harte willen uitnodigen.
Wilt u ons laten weten in verband met de catering en zitplaatsen of u komt en met hoeveel mensen? Dit kunt u tot 10 juni door te mailen naar wyldemerck@gmail.com
Bij aanmelding kunt u gratis het museum betreden, anders wordt er een gereduceerde toegangsprijs geheven.
We kijken er naar uit om u op 17 juni te kunnen begroeten.
Met hartelijke groet,
De deelnemers van Project Wyldemerck
Wegens beperkte parkeergelegenheid bij het Museum, adviseren we u met het openbaar vervoer te komen. Tram 1 vanaf Holland Spoor en bus 22 of 24 vanaf Den Haag Centraal, halte Mauritskade.
Moluks Erfgoed