Op de Loop verplaatst.

Het fijne aan een blog in plaats van een boek is dat mensen heel direct kunnen reageren. En gelukkig gebeurd dit ook veelvuldig. Je kunt op twee manieren reageren. Als je op een specifieke blog klikt kun je onderaan de pagina direct een openbare reactie geven. Soms moeten wij die goedkeuren, wat wij meestal doen, behalve als er persoonlijke adresgegevens of telefoonnummers in staan. Die gegevens halen wij eruit. Een andere manier is om via de knop ‘contact’ een bericht naar ons te sturen. Deze berichten zijn niet openbaar en die beantwoorden we per mail. De informatie uit deze berichten worden wel gebruikt in ons onderzoek en in deze blog.

Samen weten we meer dan alleen zo wordt de informatie op onze website steeds beter. Zoals ook na de post over woonoord Op de Loop. Bij het onderzoek naar dit woonoord was ik al opgelopen tegen allerlei moeilijkheden door gebrek aan informatie. Dan ga je af op wat je tegenkomt, zoals de naam De Loop op een kaart. Wij werden er echter op gewezen dat ik waarschijnlijk een foute inschatting heb gemaakt van de locatie. Herman Schonewille had in het verleden contact gehad met mevr A. Lasomer. Mevr. Lasomer had hem kunnen vertellen dat het woonoord achter de huidige Gamma lag. In de buurt van de Palmburgweg en de Trambaan. Natuurlijk zou ik meteen in de auto willen springen, maar Echt is echt ver van Rotterdam dus dat moet nog even wachten.

Lokatie van het woonoord Op de Loop boven de bocht in de weg naar aanleiding van de informatie van Mevr. Lasomer

Online is ook van alles te onderzoeken en nu ik beter wist waar te kijken, ben ik erover verbaasd dat ik dit niet eerder gezien heb. De reden hiervoor is waarschijnlijk dat op de kaart het kamp er uit ziet als wat schuren bij stenen huizen. De zwarte gebouwen zouden barakken zijn, hier kom ik later nog op terug. Mevr. Lasomer had daarnaast verteld wat voor gebouwen er hadden gestaan. Het ging om: een grote barak voor de gezinnen, een vrijgezellen barak, een barak voor de beheerder en de protestante kerk, een barak voor de kantine die ook dienst deed als katholieke kerk, en een centrale keuken. Opvallend is dat er voor zo’n klein kamp twee kerken waren. Vooral omdat de CAZ in Limburg in het begin vaak gezinnen verhuisden om te zorgen voor meer gelijkgezinde samenstelling van de kampen.

De plek in het huidige landschap wordt er niet beter op. Ik dacht dat de snelweg al iets treurigs had, maar als ik via Street view naar de locatie van het kamp kijk wordt ik niet echt blijer. Wat ik zie is een bedrijfspand of beter gezegd, de achterkant van een bedrijfspand.

Google streetview van de locatie van woonoord Op de Loop

Dan blijft er nog het mysterie van de kaart. Want als ik op de topografische kaart naar 1967 ga, twee jaar na de sluiting van het kamp, dan is daar opeens een helder afgebakende locatie met duidelijke barakkken. Op onderstaande afbeelding staat 1970, dit is de kaart die al in 1967 bestaat. Het kan zijn dat die late aanwezigheid van het woonoord komt door de vertraging bij het maken van de kaarten. Dat is een veel voorkomend probleem bij het gebruik van kaarten. Of gaat het hier (ook) om een later gebruik? Als het mogelijk wordt om meer archiefwerk te doen, wordt dit misschien nog duidelijk. Als U als lezer het antwoord weet horen we dat ook graag.

De Topografisch kaart uit 1967, het kamp Op de Loop is dan al twee jaar niet bewoond.

Lilbosch, het andere woonoord in Echt.

In de vorige blog schreven we over het woonoord Op de Loop aan de west kant van Echt. Enkele kilometeres ten oosten van Echt lag nog een woonoord met een heel ander karakter; Lilbosch. In plaats van een barakkenkamp tussen de fabrieken ging het hier om een oud-internaat, het Sint Bernarduscollege, tussen de velden naast het klooster Lilbosch. Nu hebben we al vele soorten kampen bezocht; in woonwijken, weilanden, bossen, steden, klooster en kazernes, maar hier was toch iets wat ik niet eerder gezien had, een bunkerkapel. En het is precies zoals het klinkt een bunker met daarin een kapel. In de bunker is nog de ingang te zien van een onderaardse gang die leidde naar het woonoord.

De onderaardse gang die vanuit de bunkerkapel richting het woonoord leidt.

Deze tunnel en de bunkerkapel zijn restanten uit de Tweede Wereldoorlog, toen het internaat gebruikt werd voor kinderen verbonden aan Duitse scholen. De bunker diende niet als gevechtseenheid, maar als schuilkelder en de tunnel zorgde ervoor dat de kinderen uit het internaat veilig naar hun schuilplek konden. Het kapelletje dateert pas uit 2009 en is aangebracht na de vrijlegging van de bunker die onder puin begraven was.

Het college werd na de oorlog niet meer gebruikt voor scholing. Eerst werden er SS-ers en NSB-ers gedetineerd. Vervolgens kwamen er gastarbeiders voor de staatsmijnen uit Italië, Hongarije en Polen.

In maart 1951 worden in Lilbosch al voorbereidingen getroffen om 44 Molukse gezinnen op te vangen zodra die in Nederland aankomen. In 1952 gingen 28 gezinnen, die voor de eerste opvang in Lilbosch waren geplaatst, naar woonoord Oude Molen in Well. Wat er met de overige 16 gezinnen gebeurd is, of dat zij überhaupt wel in Lilbosch zijn geweest is niet duidelijk. Mevrouw Olga Talapessy verteld in Buun 14 (2012) dat zij als dertienjarige samen met 30 gezinnen aankwam in Lilbosch. Dit lijkt een beter getal. Zij vertelt ook dat zij een Christelijke achtergond hadden en het daarom een geschikte plek vonden. Volgens haar werden er veel activiteiten georganiseerd voor vrouwen. Zij wist minder wat de mannen deden. Er is verder weinig te vinden over de Molukse bewoning hier, maar dit komt misschien omdat dit van de relatieve korte duur is geweest van iets meer dan een jaar.

Van het Sint Bernarduscollege zelf is weinig over. In 1965 werd het getroffen door een brand die de bovenste verdieping vernietigde. Het pand werd nog wel hersteld en gebruikt door de de huidige stichting Pergamijn. Maar in 1994 is het pand vanwege de slechte staat afgebroken. Niet alles is echter verloren gegaan. De trappilaar is blijven staan en dient nu als herinneringsplek. De inscriptie op de pilaar luidt: Sint Bernardus college 1906-1942. De overige geschiedenis van het gebouw wordt niet vermeld. Het doet een beetje surrealistisch aan een enkele zuil met een achtergrond van bamboe in een netjes parkje.

Herdenkingspilaar in Lilbosch met inscriptie.

Historisch informatie over het internaat komt uit de publicatie van R.J.M. Rutten uit 2010.

Woonoord Op de Loop te Echt

Als er één woonoord moeilijk te onderzoeken is dan is het Op de Loop te Echt (de locatie is in een volgende blog aangepast). Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste is de kampnaam en de plaatsnaam onbruikbaar als zoekterm. Of je krijgt geen vondsten of je krijgt er hopeloos veel. Want het blijkt dat er veel mensen echt voor iets op de loop zijn. En dit in vele combinaties door hele teksten waar een keertje het woord echt, op, de, en loop in verschijnt. Het toevoegen van het woord Ambonees reduceert het aantal berichten niet noemenswaardig. Ten Tweede is er van het woonoord niets meer over vanwege de snelweg A2 die er dwars overheen is aangelegd. Je zou er als onderzoeker bijna moedeloos van worden.

De locatie van woonoord Op de Loop, Google Maps.

In totaal heb ik twee krantenartikelen kunnen vinden over Op de Loop. Het ene artikel uit oktober 1952 gaat over vechtpartijen van Keiëzen op de kermis in Echt. Natuurlijk was de aanleiding een meisje. Het andere artikel uit 1954 gaat over een tragisch ongeval waarbij een zes-jarig jongetje levensgevaarlijk gewond raakte bij het spelen op een kleitrammetje van de nabijgelegen dakpannenfabriek. Hoe het met hem is afgelopen werd niet vermeld.

Er gebeurde niet alleen vervelende dingen in Op de Loop zoals blijkt uit een oude foto uit 1959 die ik kon vinden via het Moluks Historisch Museum. Bewoners zitten in een carnavalswagen die een prauw lijkt voor te stellen. Een mooie vermenging van Molukse en lokale cultuur.

Bewoners van Op de Loop in een carnavalswagen MHM F97_7133.

Er is ook nog een groepsfoto te vinden van een communiefeest van Dina Teljoarubun en Ria Vink in 1953. Ria was de dochter van de beheerder.

Communifeest in Op de Loop MHM F 95.5269.

Dank zij deze foto zijn de namen van veel bewoners en vrienden bekend. Het bijschrift luidt namelijk:

Voorste rij
v.l.n.r.: Piet Vink, Emile Setitit, Clara Lasomer, Willie Vink, Albertina Teljoarubun,
Augustina Teljoarubun, Theo Vink, dhr. Selitubun, dhr. Renhungan, dhr.
Selitubun, dhr. Pius Heatubun, dhr. Djirlau. Tweede rij v.l.n.r.: dhr. Benny
Refualu, dhr. Jan Rahangmetan, dhr. Albert Kadmaerubun, dhr. Jaftoran,
beheerder Vink, mevr. Vink, de communicantjes Ria Vink en Sukandina (Dina)
Teljoarubun, twee onbekende Nederlandse mannen, mevr. Tien Sarkol,
onbekende Nederlandse man, mevr. Teljoarubun, mevr. Liesbeth Teniwut, dhr.
Kerubun, dhr. Jamlean, dhr. Jo Rejaan, dhr. Foe, dhr. Jacob Ngamelubun, dhr.
Kurmasela, dhr. Bennie Ohoiwirin. Achterste rij v.l.n.r.: dhr. Watty, dhr. Tanlain,
dhr. Teniwut, onbekend Nederlands echtpaar, dhr. Herman Ngoranubun, dhr.
Frans Jaftoran met zoontje Don, dhr. Teljoarubun, dhr. Marius Farneubun, dhr.
Paul Ferneubun, dhr. Gerrits, dhr. Albert Rahantoknam, dhr. Kewilaa, dhr.
Kelwulan, dhr. George Sedubun, dhr. Unawekla, mevr. Gerrits.

Topografische kaart uit 1959 met de locatie van Op de Loop.

De topografische kaart uit 1959 laat vermoedelijk de plattegrond van het kamp zien direct onder het woord Pannenbakkerij. Het kamp heeft een ongebruikelijke lay out van twee naast elkaar gelegen u-vormen, elk bestaande uit drie barakken en een klein bijgebouwtje. Het kamp was bewoond van 1952 tot en met 1965. Daarna gingen de 10 tot 15 gezinnen verspreid wonen in de bomenbuurt van Echt. Later zouden hier ook bewoners uit het woonoord Montfort bijkomen.

Blik op de locatie van woonoord Op de Loop onder de snelweg.

Zo zie je maar weer dat ondanks de moeilijkheden er toch nog kleine brokjes informatie gevonden kunnen worden. En natuurlijk zullen de oud-bewoners nog vele verhalen kunnen vertellen. Dertien jaar woonoord is een hele kindertijd.